Stjórnsýsla og siðferði

Umfjöllunin um starfshætti eftirlitsstofnana vekur ýmsar spurningar um siðferði í opinberri stjórnsýslu. „Grundvallarspurning fræðanna um opinbera stjórnsýslu er sú hvernig hægt sé að fá stjórnsýsluna til að gegna hlutverki sínu á skilvirkan, hagkvæman og heiðarlegan hátt.“525 Skilvirkni, hagkvæmni og heiðarleiki í stjórnsýslunni varða hagsmuni almennings og í lýðræðisríki er það meginatriði að opinber stjórnsýsla er almannaþjónusta. Það felur í sér að höfuðviðfangsefnið er að skapa borgurunum skilyrði til þess að lifa farsælu lífi. Þau skilyrði varða bæði réttarríkið, sem á að tryggja borgurunum jafnræði og sanngirni, og velferðarríkið sem er ætlað að tryggja öryggi og afkomu borgaranna. Að þessum markmiðum má stuðla með ýmsum hætti, svo sem með löggjöf, siðareglum og pólitískri stefnumótun. Bæði stjórnsýslulög og upplýsingalög fela í sér mikilvæg ákvæði um hvernig tryggja má borgurunum réttláta málsmeðferð og gegnsæi í vinnubrögðum sem er nauðsynlegt til þess að veita stjórnvöldum lýðræðislegt aðhald. Pólitísk stefnumótun er annað atriði, en jafnframt því sem opinberum embættismönnum ber að starfa eftir stjórnarskránni og gildandi lögum er þeim ætlað að vinna að pólitískum og félagslegum markmiðum sem stjórnmálamenn setja í forgang hverju sinni.

Þessi nálægð stjórnsýslunnar við hið pólitíska vald getur skapað hagsmunaárekstra og spillingu sem meðal annars hefur orðið mörgum þjóðum hvati til þess að setja siðareglur innan opinberrar stjórnsýslu.526 Freisting til spillingar er sterk á þessu sviði þar sem embættismenn eru í aðstöðu til þess að veita aðgang að eftirsóttum gæðum, auk þess sem þeir höndla með almannafé. Íslensk stjórnsýsla hefur jafnan komið vel út í alþjóðlegum mælingum á spillingu í opinberri stjórnsýslu. Mælikvarði GRECO á spillingu takmarkast til dæmis við mútuþægni en spilling í íslenskri stjórnsýslu mælist ekki á þeim kvarða. Smæð íslensks samfélags skapar miklu fremur forsendur fyrir fyrirgreiðslupólitík sem byggist á kunningsskap og ættartengslum milli manna og elur á mismunun ekkert síður en mútuþægnin gerir, þótt með ólíkum hætti sé. Bent hefur verið á að slæleg vinnubrögð í íslenskri stjórnsýslu sé nærtækast að skýra „með almennu agaleysi, eða skorti á grundvallarreglum sem þrífst vel við skilyrði smæðarinnar“.527 Nýlegar upplýsingar um verulegar styrkveitingar til stjórnmálamanna frá fjármálafyrirtækjum gætu þó breytt alþjóðlegu mati á spillingu á Íslandi. Ein af meginábendingum GRECO-skýrslunnar frá 2007 er að bæta þurfi ákvæði um þingmenn inn í hegningarlögin um brot í opinberu starfi.528 Athyglisvert er að sú staðreynd að á Íslandi mælist lítil spilling er sögð geta dregið úr árvekni gagnvart spillingaröflum. Í því samhengi er sagt að í ljósi stóraukinna efnahagslegra umsvifa íslenskra fyrirtækja þurfi að þyngja ákvæðin um mútur í einkageiranum.529 Hjá Transparency International, sem byggir á skynjun fólks á útbreiðslu mútugreiðslna í stjórnkerfinu og mælir því spillingu á mjög þröngum og einstaklingsbundnum forsendum, var Ísland komið niður í 7. sæti heimslistans 2008, en var í öðru sæti fimm árum fyrr og trónaði efst 2005.530

Í siðareglum í opinberri stjórnsýslu er megináherslan yfirleitt lögð á þá frumskyldu opinberra starfsmanna að starfa almenningi til heilla og að haga störfum sínum þannig að almenningur geti haft traust á þeim. Siðareglum er ætlað að skerpa siðferðilega fagvitund starfsmanna, skýra meginskyldur þeirra gagnvart almenningi, og að auka sjálfstæði þeirra gagnvart stjórnmálamönnum. Opinber stjórnsýsla á Íslandi lýtur margvíslegu ytra aðhaldi, svo sem frá Ríkisendurskoðun og umboðsmanni Alþingis. Slíkt ytra aðhald er þó óhjákvæmilega takmarkað til þess að tryggja að opinberir embættismenn leggi sig fram í almannaþágu. Störf þeirra eru þess eðlis að þau „krefjast þess að starfsmenn temji sér hugsunarhátt og gildismat við hæfi. Aðhaldið kemur ekki bara utan frá heldur einnig að innan“.531 Hið innra aðhald er óaðskiljanlegur þáttur í réttnefndri fagmennsku í opinberri stjórnsýslu sem er höfuðforsenda þess að hún geti verið skilvirk, hagkvæm og heiðarleg þjónusta í almannaþágu.

Dæmi úr íslensku stjórnkerfi: Samráðshópurinn

Atburðir í aðdraganda bankahrunsins fólu í sér mikinn prófstein á ágæti íslenskrar stjórnsýslu og raunar á starfshætti innan stjórnkerfisins í heild. Atburðarásin var margþætt en nákvæm greining á einu dæmi sýnir í hnotskurn vandann sem við var að etja. Dæmið snýst um samráðshóp allra þeirra lykilstofnana íslenska stjórnkerfisins sem hafa ber umsjón með efnahags- og viðskiptalífi þjóðarinnar, þ.e. forsætisráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins, viðskiptaráðuneytisins, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Rætur samráðshópsins má rekja til fundar sem haldinn var 15. janúar 2004 en þar voru stjórnvöldum kynntar viðlagaáætlanir sem gerðar höfðu verið hjá Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitinu og tóku mið af sambærilegum áætlunum erlendis. Niðurstaða fundarins var að „efnt skyldi til samráðs fulltrúa forsætis-, fjármála- og viðskiptaráðuneyta með fulltrúum Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans um viðbúnað stjórnvalda við hugsanlegum áföllum í fjármálakerfi“. 532 Hópurinn hélt nokkra fundi á næstu tveimur árum og 17. febrúar 2006 skilaði hópurinn greinargerð til stjórnvalda um viðbúnað vegna hugsanlegra erfiðleika á fjármálamarkaði. Í Skilabréfi með greinargerðinni segir um tilefnið fyrir vinnu hópsins: „Áföll gera sjaldnast boð á undan sér og því þótti nauðsynlegt að hafa jafnan góðar reiður á hugsanlegum viðbrögðum ef erfiðleikar skapast sem ógnað geta fjármálakerfinu.“533

Hinn 21. febrúar 2006 var síðan gert samkomulag forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands um samráð varðandi fjármálastöðugleika og viðbúnað. Með samkomulaginu var samráðshópurinn settur formlega á laggirnar. Um hlutverk hópsins segir: „Góð almenn umgjörð í lögum, reglum og eftirliti með starfsemi fjármálafyrirtækja og markaða er grundvallarforsenda fjármálastöðugleika og traust og skilvirkt fjármálakerfi er mikilvæg forsenda fyrir vexti og velferð þjóðarbúsins. Aðilar samkomulagsins stuðla saman að því að þessar forsendur séu til staðar á grundvelli lögbundinna hlutverka og verkefna sinna. Þá leitast þeir við að samhæfa viðbrögð sín við hugsanlegu fjármálaáfalli.“ Um stöðu hópsins segir ennfremur: „Samráðshópurinn er vettvangur upplýsinga- og skoðanaskipta. Hann er ráðgefandi og tekur ekki ákvarðanir um aðgerðir.“534 Samráðshópurinn fundaði sjaldan framan af en frá og með miðjum nóvember 2007 urðu fundir smám saman tíðari. Á fundi 15. nóvember 2007 var kynnt stöðumat þar sem niðurstaðan var sú að hætturnar sem steðjuðu að íslenska fjármálakerfinu væru meiri en 2005/2006. Um miðjan janúar 2008 kemur fram í drögum að fundargerð að Ingimundur Friðriksson telur fjármálaáfall ekki lengur fjarstæðan möguleika.535

Hugmyndin með samráðshópnum var góð; hún var að leggja á ráðin um hvernig bregðast mætti við ef illa færi, „ef það kæmi krísa þá yrðu menn samstíga“.536 Um vinnu samráðshópsins skrifar Ingimundur Friðriksson, seðlabankastjóri: „Samráðsnefnd[in] hélt tíða fundi og skiptist á upplýsingum. Á vettvangi hennar voru gerðar viðbúnaðaráætlanir og fyrir atbeina hennar voru samin drög að frumvarpi sem síðar varð að neyðarlögum sem sett voru snemma í október.“537 Þetta var frumvarp um breytingar á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit og aukna möguleika Fjármálaeftirlitsins til að grípa til aðgerða. Fram kemur í fundargerðum samráðshópsins að frumdrögin voru tilbúin í byrjun apríl 2008, en þau voru aldrei samþykkt og nýttust ekki fyrr en eftir fall bankanna. Hópurinn fór reglulega yfir stöðuna og ræddi möguleg úrlausnarefni, kæmi til áfalls. Á fundum samráðshópsins voru lögð fram ýmis mikilvæg skjöl sem unnin höfðu verið í öðrum hópum sem starfandi voru samtímis. Í mars var til dæmis kynnt og rætt skjalið „Úrræði stjórnvalda gegn óróleika á fjármálamörkuðum“ sem unnið hafði verið á vegum Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins, en sérstakir viðbúnaðarhópar voru að störfum í báðum stofnunum. Einnig voru dregnar upp og ræddar mögulegar „sviðsmyndir“ af fjármálaáfalli. Í lok apríl lagði Jónas Fr. Jónsson fram skjal sem hann nefndi „Ólystuga matseðilinn“ með atriðum sem huga þyrfti að til að taka á fjármálavandanum og lýst er í 19. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþings. Í júlí ræðir samráðshópurinn vinnuskjalið „Aðkallandi ákvarðanataka stjórnvalda vegna hættu á fjármálaáfalli“.538

Viðlagaæfingin

Meðlimir samráðshópsins tóku þátt í ítarlegri norrænni viðlagaæfingu í september 2007. Á æfingunni var gert ráð fyrir því að einn banki í hverju þátttökulandanna lenti í lausafjárvanda og áttu menn að bregðast við þeirri stöðu. Hjá Íslendingum fólst „leikurinn“ í því að eigið fé KB banka væri komið undir mörk.539 Þátttakendur af Íslands hálfu komu frá Seðlabanka, Fjármálaeftirlitinu og fjármálaráðuneytinu. Tryggvi Pálsson, framkvæmdastjóri fjármálasviðs Seðlabanka Íslands, lýsir framvindu leiksins þannig: „Hver var í sinni stjórnstöð og samskiptin fóru fram í gegnum tölvu og tölvupóst. Það er sett upp ákveðin atburðarás og á sama tíma var mikið að gerast í umhverfinu. Það voru þeir hlutir að gerast í Bandaríkjunum að Andrew Gracie [breskur sérfræðingur í fjármálastöðugleika] sagði mér: Ég hefði getað tekið fréttir beint úr blöðum dagsins og þeir hefðu passað við krísuna sem var að gerast. Æfingin gekk framan af og reyndi á ýmsa þætti. Þegar kom að ákvörðunum, hvort stjórnvöld ættu í þessu ímyndaða dæmi að bjarga Kaupþingi eða ekki þá er það að loknum fyrri degi sem Ingimundur [Friðriksson] og Baldur [Guðlaugsson] tala saman símleiðis eftir æfingu, heiman frá sér, og þeir komast að þeirri niðurstöðu að það væri skynsamlegt að opinbera ekki spilin og sýna hvort íslensk stjórnvöld myndu styðja bak við Kaupþing eða ekki, æfingin hefði náð tilætluðum árangri, að þeirra mati, og þeir ákváðu sem sagt að skila ekki svari, á prófinu.“540 Töluverðrar óánægju gætti innan íslenska hópsins með þá ákvörðun að hætta leiknum þá hæst hann fór. Fulltrúar Fjármálaeftirlitsins sögðu í skýrslum fyrir rannsóknarnefnd Alþingis að það hefðu verið mistök að hætta við æfinguna og það hefði komið mjög flatt upp á þá: „Þannig að við vorum bara á línunni, eins og hér í þessari upptöku, með samstarfsaðilum okkar í Evrópu á kafi í að grípa til ráðstafana en þá segir sem sagt fjármálaráðuneytið bara: Við erum hættir þessu. Við bara litum náttúrlega hvort á annað og allir mjög rasandi yfir þessu og þá hætti bara litla Ísland allt í einu í æfingunni.”541 Jónas Fr. Jónsson álítur að ákvörðunin um að ljúka ekki æfingunni hafi komið mönnum síðar í koll: „[Þ]egar maður horfir til baka þá held ég að það hafi verið mjög slæmt að menn kláruðu ekki æfinguna vegna þess að þegar hitinn byrjar síðan að vaxa, haustið 2008, þá voru menn ekki heldur að klára að taka ákvarðanir. Það hefði þá verið ágætt að vera búinn að æfa einu sinni að taka ákvörðun, í svona leik.“542

Ákveðið hafði verið að töluð yrði enska á æfingunni, en þegar kom að því að Íslendingar drægju sig út „og þessi tregða til þess að sýna á spilin kom upp“, byrjuðu menn að tala saman á íslensku.543 Tryggvi Pálsson getur sér þess til að ákvörðunin hafi verið hugsuð á þessa leið: „[S]egjum að menn hefðu komið með niðurstöðuna: Ísland hjálpar ekki Kaupþingi. Þá voru, kannski Ingimundur og Baldur voru sérstaklega í þessari ákvörðun að gera þetta svona, þá þótti þeim erfitt að sýna kollegunum það að Ísland mundi ekki standa á bak við sína banka því það hefði hugsanlega kallað fram að menn mundu ganga enn harðar fram gegn þessum bönkum.“544 Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, sem tók þessa ákvörðun ásamt Ingimundi seðlabankastjóra, skýrir þá ákvörðun að ljúka ekki leiknum þannig: Við töldum að það „væri bara skynsamlegt að hafa ekkert á endanum sagt af eða á um það hvort ríkið mundi ætla að koma þarna þessum banka til aðstoðar við þessar aðstæður eða ekki“.545 Að mati Tryggva var tillögunum eftir æfinguna ekki fylgt nógu vel eftir. Hann bendir á að allar hinar Norðurlandaþjóðirnar hafi ákveðið að sýna spilin og að það hafi reynst vera ábending um hvað gerðist þegar krísan skall á.

Ákvörðunarleysi

Sú ákvörðun að „taka ekki hina pólitísku ákvörðun“ í viðlagaæfingunni 2007 reyndist vera ávísun á aðgerðaleysi íslenskra stjórnvalda í aðdraganda bankahrunsins 2008. Í lok febrúar 2008 kom hingað til lands á vegum Seðlabankans breskur sérfræðingur í fjármálastöðugleika, Andrew Gracie, en hann hafði líka skipulagt og stjórnað viðlagaæfingunni 2007.546 Gracie dró upp mynd af því sem hér væri líklegt til að gerast og gaf ráð um hvernig mætti koma í veg fyrir að allt færi á versta veg. Um ráð hans og viðbrögðin við þeim segir Tryggvi Pálsson: „Byrjið á því að reikna út kostnað af fjármálaáfalli, þá fá menn það sjokk sem þarf til þess að segja: Við verðum að vinna að þessu. Búið síðan til sviðsmyndir og útfærið þær, hvað getur gerst og hvernig á að taka á þeim málum […].“547 Þetta var gert. En næsta skref, sem Gracie hafði sagt að væri lykilatriði – að stjórnvöld stilltu bönkunum upp við vegg – var ekki tekið: „Fjármagnið ykkur, ella fáið þið verra af. Þetta var aldrei gert,“ segir Tryggvi.548 Bankarnir hikuðu vitanlega og þessu fylgdi bara kostnaður fyrir ríkið. Frumkvæði og tími tapaðist „með því að ná ekki þessari sameiginlegu stefnumótun og að stilla bönkunum upp við vegg“.549 Að mati Tryggva Pálssonar er skýringin á því að svo lítið var gert síðustu sex mánuðina fyrir hrun sú að ákveðnar aðgerðir hefðu gengið algerlega gegn ríkjandi hugarfari um afskiptaleysi.550 Áslaug Árnadóttir, skrifstofustjóri viðskiptaráðuneytisins, segir að Gracie hafi þótt vera með „bölmóð“.551

Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins, segir að ekki hafi verið hægt að stilla bönkunum upp við vegg því að menn vissu ekki „hvaða staða gæti komið upp og […] nákvæmlega […] frammi fyrir hverju menn stæðu“.552 Allar aðgerðir til þess að hemja bankana, svo sem aukin bindiskylda, hefði verið yfirlýsing „um að þeir væru [að] komast í einhver vandræði, þannig að þetta var ofboðslega vandmeðfarið“.553 Bolli Þór Bollason, ráðuneytisstjóri forsætisráðuneytisins, tekur í sama streng og segir að lagaheimildir hafi skort til þess að beita bankana hörðu, auk þess sem aðgerðir í þá veru hefðu verið túlkaðar sem „veikleikamerki“.554 Af sömu ástæðum lögðust þessir ráðuneytisstjórar gegn því að setja á fót aðgerðahóp í fullu starfi þar sem það yki á hættuna á að þetta spyrðist út sem gæti framkallað áhlaup á bankana.555

Skapalónið sem Andrew Gracie lagði til byggðist á því að menn reyndu að átta sig á því hvað gæti gerst, þróa valkosti og móta aðgerðaáætlanir í samræmi við þá. Ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins gefur heldur lítið fyrir þá viðurkenndu aðferðafræði að draga upp „sviðsmyndir“ af því sem kynni að gerast og hugsa viðbrögð út frá þeim. „Akademísk“ ákvörðun í júlí hefði enga þýðingu haft, segir hann.556 „Ákvarðanir voru teknar þegar á endanum þurfti að taka þær.“557 Áslaug Árnadóttir, skrifstofustjóri viðskiptaráðuneytisins, segir að Fjármálaeftirlitið hafi einkum viljað gera áætlanir en ráðuneytisstjórar forsætisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hafi verið með úrtölur.558 Þeir hafi álitið að ekki væri hægt að taka ákvarðanir út frá „sviðsmyndum“ því að við vissum ekki hvaða forsendur yrðu uppi. Við gætum bara tekið ákvarðanir á nokkrum klukkustundum þegar þar að kæmi.559 Hún segir að þessir ráðuneytisstjórar hafi myndað eins konar „minni nefnd til hliðar“, auk forsætisráðherra og utanríkisráðherra.560

Boðleiðir

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir segir aðspurð um hvað hún hafi heyrt af samráðshópnum: „Því er nú fljótsvarað – ég heyrði ekkert frá honum. […] Ég minnist þess ekki að það hafi nokkurn tímann komið nokkur hlutur frá þessum hópi inn í ríkisstjórn, hvorki minnisblað, tillögur, greining, [fundargerðir] eða eitt eða neitt. Ég bara játa það að ég eiginlega var búin að gleyma – líklega hef ég bara gleymt því að hann væri til vegna þess að við sáum aldrei neitt frá hópnum.“ 561 Ingibjörg bætir við umhugsunarverðri athugasemd um vinnubrögð og hugsunarhátt í stjórnsýslunni: „Hlutir bara berast ekki úr svona samráðsnefndum – það er eins og menn líti svo á að þetta sé bara vettvangur til að tala saman og svo fer bara hver til síns heima og það er eins og enginn líti á það sem sína skyldu að gera eitthvað með það sem þarna á sér stað.“562

Upplýsandi er í þessu samhengi að skoða boðleiðirnar milli embættismanna og stjórnmálamanna. Eins og áður sagði voru í samráðshópnum fulltrúar þriggja ráðuneyta, ráðuneytisstjórar forsætisráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og viðskiptaráðuneytisins. Ítrekað kemur fram að trausti milli fulltrúa viðskiptaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins var ábótavant. „Mér hefur í rauninni mjög oft fundist í þessari krísu að ég hafi þurft að berjast fyrir aðkomu viðskiptaráðuneytisins að hlutunum,“ segir Jónína Lárusdóttir, ráðuneytisstjóri viðskiptaráðuneytisins.563 Einkum beindist vantraustið gegn viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðssyni, meðal annars vegna fjölskyldutengsla hans við áhrifaríkan mann í íslensku viðskiptalífi. Björgvin er sagður vera reynslulítill, lausmáll og óvarkár í yfirlýsingum.564 Áslaug Árnadóttir, skrifstofustjóri viðskiptaráðuneytisins, telur sig þó hafa ríkar trúnaðarskyldur við ráðherra sinn og þótti oft óþægilegt að hann væri ekki hafður með í ráðum: „[Þ]etta var mjög undarleg staða, verð ég að segja, ekki svona korrekt stjórnsýsla.“565

Árni Mathiesen, fjármálaráðherra, segir ráðuneytisstjóra sinn hafa upplýst sig mjög lítið um samráðsnefndina og kannast ekki við að hafa fengið mikilvæg gögn frá nefndinni, til dæmis ekki skjalið „Aðkallandi ákvarðanataka stjórnvalda vegna hættu á fjármálaáfalli“.566 Í því skjali, sem lagt var fram í samráðshópnum 7. júlí 2008, segir meðal annars: „Stjórnvöld þurfa á næstu vikum að marka stefnuna í grundvallaratriðum, þ.e. hvaða meginleið á að fara ef til fjármálaáfalls kemur. Eftir því sem lengur dregst að marka stefnuna er hættara við því að trúverðugleiki minnki, úrræðum fækki og kostnaður stjórnvalda og þjóðarbúsins aukist.“567 Bolli Þór Bollason, ráðuneytisstjóri forsætisráðuneytisins, kveðst hafa kynnt forsætisráðherra munnlega það helsta sem til umfjöllunar var á hverjum tíma í samráðshópnum.568 Forsætisráðherra segist aftur á móti engar reglubundnar upplýsingar hafa fengið um starf hópsins.569 Hann kveðst ekki muna eftir að hafa séð mikilvæg gögn, svo sem „Úrræði stjórnvalda gegn óróleika á fjármálamörkuðum“, skjal sem rætt var í samráðshópnum í mars, eða „Ólystuga matseðilinn“ sem var þar á borðum í apríl.570 Geir H. Haarde vissi ekki heldur að viðlagaæfingin var ekki kláruð af Íslands hálfu,571 en taldi að hún hefði bara komið nokkuð vel út.572

Formaður bankastjórnar Seðlabanka Íslands, Davíð Oddsson, fylgdist með starfi samráðshópsins gegnum fulltrúa Seðlabankans í nefndinni. Hann sagði fyrir rannsóknarnefnd Alþingis að áhyggjum Seðlabankans hefði verið tekið með tortryggni, jafnvel af ráðherrum, og því hefði hann litið svo á að samráðshópurinn væri kjörin leið til þess að koma áhyggjum manna af stöðu bankanna til ráðherranna fyrir milligöngu ráðuneytisstjóranna sem voru í nefndinni. Með því móti hefði mátt ná eyrum ráðherranna án þess að skilaboðin brengluðust vegna sterkrar nærveru Davíðs: „[Þ]á heyrðu þeir bara embættismenn, sem hefðu enga hagsmuni og [væri] ekkert illa við einn eða neinn svo vitað væri, að hafi þeir trúað einhverju svona upp á mig þá heyrðu þeir bara þessa venjulega menn vera að segja þeim venjulegu embættismönnum nákvæmlega sama hlutinn. Kannski í kurteislegra og rólyndara andrúmi heldur en ég kannski skapa.“573 Davíð segist samt sem áður margoft hafa reynt að vara forsætisráðherra og utanríkisráðherra við vegna alvarlegrar stöðu bankanna en ekki haft erindi sem erfiði. Um þetta atriði segir Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, utanríkisráðherra: „[F]lestir fundirnir sem við áttum með Seðlabankanum voru um þetta, um það hvernig ætti að styrkja gjaldeyrisvarasjóðinn og hvernig ætti að snúa sér í því, hvert við gætum leitað lána og Seðlabankinn væri að fara í svona road-show til að athuga hvar væri hægt að fá lánsfé til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Mig minnir að það hafi bara verið tveir fundir þar sem í sjálfu sér var rætt um bankakerfið sem slíkt, hitt hafi meira og minna verið um þetta.“574

Davíð innti forsætisráðherra eftir viðbrögðum við skýrslu sinni eftir ferð hans og Sturlu Pálssonar til London í febrúar 2008 þar sem fram komu alvarlegar áhyggjur af stöðu bankanna. Davíð segir Geir þá hafa sagt: „Við erum búnir að kalla til bankastjórana og þeir segja að þetta sé ekki rétt, þetta sé allt í lagi. – Og sko“, bætir Davíð við um þessi viðbrögð arftaka síns á stóli forsætisráðherra, „maður getur sko […] maður getur alveg lamast […].“575 Geir H. Haarde segir aftur á móti að Davíð hætti til að vera stóryrtur og „dramatísera“ hlutina; honum hafi ekki legið gott orð til manna í bönkunum, embættismannakerfinu og stjórnmálum. „Þetta flækti málið alveg gríðarlega fyrir mér,“ segir Geir og telur að hann hefði tekið aðvörunum með öðrum hætti frá seðlabankastjóra sem aldrei hefði haft afskipti af stjórnmálum. 576 Ein ástæða þess að hann hafi ekki leitað eftir skriflegum tillögum frá Seðlabankanum hafi verið að hann hafði efasemdir um trúverðugleika lýsinga seðlabankastjóra á ástandinu. Það er umhugsunarvert hvers vegna forsætisráðherra, sem var ábyrgur fyrir stjórn efnahagsmála, leitaði ekki álits hinna bankastjóranna fyrst hann efaðist um trúverðugleika lýsinga Davíðs. Geir telur að Seðlabankinn hefði átt að hafa frumkvæði úr því að bankinn áleit stöðuna mjög alvarlega.577

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tjáir sig með svipuðum hætti og Geir um aðvaranir seðlabankastjóra. En segir jafnframt: „En ég leit svo á, a.m.k. miðað við það hvernig seðlabankastjóri talaði um bankana, fór nú ekki alltaf mildum orðum um bankana eða bankamennina, þá gerði ég bara ráð fyrir því að ekki væri verið að taka á þeim með neinum silkihönskum í Seðlabankanum og menn væru að gera þar allt sem í þeirra valdi stæði til þess að fá bankana til að vera á réttum kúrs. Það hvarflaði bara ekki annað að mér.“578 Össur Skarphéðinsson, iðnaðarráðherra, segir um framsetningarmáta seðlabankastjóra: Hafi Ingibjörg Sólrún fengið viðvaranir frá Davíð Oddssyni sé hætt við að þeim hafi verið „vafið inn í svo mikið af bölvi og ragni að það hafi deyft þungann í þeim orðum“.579