9.7 Ályktanir rannsóknarnefndar Alþingis
Lánveitingar bankanna til kaupa á eigin hlutabréfum voru umtalsverðar. Þær voru ýmist framkvæmdar með beinum lánum með veðum í bréfunum eða með framvirkum samningum. Hér að ofan hefur jafnframt verið lýst annars konar dæmum, þar sem tapsáhætta vegna hlutabréfa bankanna lá hjá þeim sjálfum. Rannsóknarnefnd Alþingis telur að saman hafi þetta valdið því að geta bankanna til þess að þola áföll var minni en birt eiginfjárhlutföll þeirra gáfu til kynna þar sem mögulegt rekstrartap þeirra hefði skilað sér í lækkun hlutabréfaverðs og þar með auknu tapi vegna þeirrar áhættu sem bankarnir báru vegna eigin hlutabréfa. Jafnframt telur nefndin að leiða megi að því líkur að þessi áhætta vegna eigin hlutabréfa hafi valdið því að bankarnir lögðu enn frekara fjármagn í það að styðja við gengi bréfanna eins og rökstutt er í kafla 12.0. Rannsóknarnefnd Alþingis telur að fjármögnun bankanna á hlutabréfum hvers annars hafi verið það umfangsmikil að með því hafi skapast mikil kerfisleg áhætta sem hafi veikt getu íslenska fjármálakerfisins til að standa af sér þá lausafjárkreppu sem skall á um mitt ár 2007. Þessi kerfislega áhætta magnaðist enn frekar vegna fjármögnunar bankanna á hlutabréfum Exista og FL Group sem ljóst var að myndu falla verulega í verði ef þeir bankar sem félögin áttu kjölfestuhluti í féllu. Þrátt fyrir þá framkvæmd sem verið hefur á reikningsskilum fjármálafyrirtækja hér á landi er það álit rannsóknarnefndar Alþingis að veigamikil rök leiði til þeirrar niðurstöðu að draga hefði átt lán, sem einvörðungu eru tryggð með veði í eigin hlutabréfum, frá eigin fé fjármálafyrirtækis á grundvelli 5. mgr. 84. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Hið sama gildi um hluti sem voru að formi til skráðir í eigu þriðja aðila en „fyrir reikning“ viðkomandi fjármálafyrirtækis. Nánari röksemdir fyrir þessari niðurstöðu koma fram í kafla 11.2. Með tilliti til þessarar niðurstöðu nefndarinnar hefur í þessum kafla verið lýst með dæmum hvaða þýðingu ætla má að framkvæmd í samræmi við túlkun nefndarinnar hefði haft í starfsemi stóru fjármálafyrirtækjanna Glitnis, Kaupþings og Landsbankans á síðustu árum. Sú þrönga túlkun sem fjármálafyrirtækin beittu í þessu sambandi leiddi til þess að eigið fé þeirra var skráð hærra heldur en ef áðurnefndri túlkun nefndarinnar hefði verið fylgt. Of hátt skráð eigið fé banka eykur getu hans til vaxtar og því má leiða að því líkur að ef fylgt hefði verið þeirri túlkun, sem rannsóknarnefnd Alþingis hefur hér sett fram, hefði vöxtur bankanna ekki orðið jafnhraður og raun varð. Rannsóknarnefndin telur, í ljósi þess sem rakið er í þessum kafla, ástæðu til þess að setja fram þá ábendingu að hugað verði að því að setja skýrari reglur um hvaða eigin hlutabréf í fjármálafyrirtæki eigi að koma til frádráttar við útreikning á eigin fé þeirra.
