20.5 Fall Kaupþings banka hf.
20.5.1 Inngangur
Aðfaranótt 9. október 2008 tilkynnti Fjármálaeftirlitið að stofnunin hefði gripið inn í rekstur Kaupþings banka hf. á grundvelli heimildar í lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., sem í daglegu tali hafa verið nefnd neyðarlög. Í tilkynningunni kom fram að þessi ákvörðun hefði verið tekin í kjölfar þess að stjórn Kaupþings fór þess á leit við stofnunina að hún tæki yfir vald hluthafafundar. Fram kom að stjórn Kaupþings hefði að auki sagt af sér. Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins fólst að fyrri stjórn yrði vikið frá, stofnunin tæki yfir vald hluthafafundar og að bankanum yrði skipuð sérstök skilanefnd.
Þremur dögum áður, þ.e. 6. október 2008, hafði Seðlabanki Íslands hins vegar samþykkt að veita Kaupþingi lán sem nam 500 milljónum evra gegn veði í danska bankanum FIH. Aðspurður hvernig þeim fjármunum hefði verið ráð- stafað svaraði Hreiðar Már Sigurðsson, forstjóri Kaupþings, við skýrslutöku: „[...] stærsta einstaka greiðslan sem fer út úr bankanum er rúmlega, u.þ.b. 200 milljónir evra til sænska seðlabankans, það er stærsta einstaka, held ég, greiðslan sem fer út úr Kaupþingi þessa síðustu viku til tíu daga, annars erum við að leggja inn, „supporta“ okkur í Lúxemborg vegna innlánsáhlaups sem er þar. Það er áhlaup í Finnlandi, það er áhlaup í Noregi, það er það sem er að gerast, það eru repo-viðskiptin okkar [...].“358 Auk framangreinds láns frá 6. október 2008 lánaði Seðlabankinn Kaupþingi 73 milljónir evra 2. sama mánaðar vegna fyrirhugaðrar aðkomu Kaupþings að Sparisjóði Mýrasýslu, sem átt hafði í nokkrum fjárhagserfiðleikum, og 200 milljónir norskra króna með svokölluðum spot-samningi 8. sama mánaðar.
Þegar leitað er svara við því af hverju Kaupþing féll þarf að beina sjónum
að dótturfélagi Kaupþings í Bretlandi, Kaupthing Singer & Friedlander. Í
lánasamningum Kaupþings og útgefnum skuldabréfum bankans til meðallangs
tíma á evrópska skuldabréfamarkaðnum (MTN) voru ákvæði þess efnis að
færi stórt dótturfélag Kaupþings í vanskil jafngilti slíkt vanskilum móð-
urfélagsins.359 Rannsóknarnefnd Alþingis hefur kynnt sér efni slíkra skilmála.
Af þeim má ráða að ef til þess kæmi að Kaupthing Singer & Friedlander færi
í þrot myndi það leiða til gjaldfellingar ýmissa lánasamninga og skuldabréfa
Kaupþings sem voru af þeirri stærðargráðu að slíkt myndi leiða til falls
Kaupþings. Endalok Kaupþings réðust því endanlega með falli dótturfélagsins
Kaupthing Singer & Friedlander sem nánar verður vikið að hér á eftir.
20.5.2 Kaupthing Singer & Friedlander
Árið 2005 festi Kaupþing banki hf. kaup á breska bankanum Singer & Friedlander en sá banki hafði verið stofnaður 1907. Í kjölfar kaupanna var nafninu síðan breytt í Kaupthing Singer & Friedlander (hér eftir nefnt KSF). Í skýrslum Ármanns Þorvaldssonar, bankastjóra KSF, og Sigurðar Einarssonar, stjórnarformanns Kaupþings, fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að KSF hefði m.a. séð um endurhverf viðskipti við fyrirtæki í samstæðunni frá því í júní 2008.360
Hinn 4. febrúar 2008 byrjaði KSF að bjóða upp á bæði óbundna og
bundna innlánsreikninga á veraldarvefnum undir vörumerkinu „Kaupthing Edge“.361 Breska fjármálaeftirlitið (FSA) gerði kröfu um að KSF héldi ávallt
95% af innlánunum í lausu fé eða ígildi þess. Frá þessum viðmiðum voru
ákveðnar undantekningar sem hér verða ekki raktar. KSF reyndi síðar að
fá lausafjárviðmiðin lækkuð með hliðsjón af reynslu varðandi úttekt af reikningunum. Í mars 2008, á meðan FSA hafði erindið til meðferðar,
gerði KSF lausafjárskiptasamninga (e. „swap“) við móðurfélagið samtals að
fjárhæð 1,1 milljarður breskra punda. KSF samþykkti að veita Kaupþingi
endurtekin sólarhrings lán en Kaupþing lofaði að lána KSF sömu fjárhæð
til þriggja mánaða.362 Lausafjárreglur í Bretlandi leiddu til þess að KSF gat
talið kröfu sína um endurgreiðslu á hendur móðurfélaginu til lauss fjár. Þar
með uppfyllti KSF kröfur FSA um laust fé vegna Edge innlána. KSF gat hins
vegar ráðstafað lánsfé sem borist hafði frá Kaupþingi, s.s. með útlánum eða
öðrum fjárfestingum. Ef til þess kæmi að gert yrði áhlaup á KSF af Edge
innstæðueigendum gerði FSA ráð fyrir því að kröfur stofnunarinnar um
laust fé leiddu til þess að KSF gæti endurgreitt innstæðueigendum án vandkvæða. Lausafjárskiptasamningar dóttur- og móðurfélags leiddu hins vegar
til þess að lausafjárstaða KSF varð háð möguleikum Kaupþings til greiðslu.
Greiðsluerfiðleikar Kaupþings gátu því leitt til þess að KSF uppfyllti ekki
lausafjárkröfur FSA. Ármann Þorvaldsson, bankastjóri KSF, lýsti því fyrir
rannsóknarnefnd Alþingis að hann hefði talið að FSA væri að fullu kunnugt
um framangreinda skiptasamninga.363 Rannsóknarnefnd Alþingis kallaði eftir
frekari upplýsingum um skiptasamningana frá Nýja Kaupþingi banka hf. Þau
svör bárust þaðan að líklega hefði skriflegur samningur ekki verið gerður
vegna viðskiptanna. Þess í stað bárust tölvubréfaskipti starfsmanna Kaupþings
og KSF sem lýstu samningunum lauslega. Líkt og að framan greinir námu við-
skiptin rúmlega milljarði punda.
Mánudaginn 29. september 2008, eftir að tilkynnt hafði verið um kaup
íslenska ríkisins á 75% hlutafjár í Glitni.banka hf., hafði Ármann Þorvaldsson
samband við FSA og tilkynnti stofnuninni að unnið yrði eftir lausafjárviðlaga-
áætlun bankans. Í framhaldinu heimsóttu starfsmenn FSA starfsstöðvar KSF.
Í skýrslu Ármanns fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að hann teldi
misskilnings hafa gætt hjá starfsmönnum FSA um lausafjárstöðu KSF. Hefðu
þeir virst álíta að KSF hefði yfir meira lausafé að ráða. Þannig hefðu þeir ekki
áttað sig á því að heildsöluinnlán höfðu minnkað um 1,5 milljarða punda á
meðan innlán einstaklinga á Edge reikninga höfðu aukist upp í 2,8 milljarða
punda. Þá hefðu þeir að því er virtist ekki heldur áttað sig fyllilega á lausafjárskiptasamningnum við móðurfélagið þrátt fyrir að samningurinn hefði
verið útskýrður fyrir þeim í mars 2008 og tilgreindur á lausafjárskýrslum
eftir það.364 Í skýrslu Hreiðars Más Sigurðssonar, forstjóra Kaupþings, fyrir
rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að hann liti svo á að sá misskilningur
hefði ríkt hjá FSA að KSF væri smásölubanki og því hefði þeim starfsmönnum
FSA sem fengust við slíka starfsemi verið falið að hafa eftirlit með KSF. Miklu
nær hefði verið að líta á KSF sem fjárfestingarbanka.365 Ármann Þorvaldsson
kvaðst hafa heyrt föstudaginn 3. október 2008 að tiltekinn starfsmaður FSA
virtist í þeirri villu að einn milljarður punda hefði verið færður yfir til móð-
urfélagsins. Þannig hefðu starfsmenn FSA í fyrstu ekki virst átta sig á að samningurinn við móðurfélagið hefði í eðli sínu verið lausafjárskiptasamningur.
Ármann kvaðst telja að starfsmenn FSA hefðu síðan áttað sig á staðreyndum
málsins sama dag eða um helgina þar á eftir.366
Í vitnaskýrslu Sheilu Nicoll, starfsmanns FSA, frá 8. október 2008 vegna
málareksturs Kaupþings í Bretlandi kemur fram að 30. september 2008 hafi
nettó útflæði af reikningum Kaupthing Edge verið 37 milljónir punda.367 Af
því tilefni hafi FSA beint þeim tilmælum til KSF að krefjast fyrirgreiðslu á
grundvelli fyrrnefnds lausafjárskiptasamnings við móðurfélagið en sá samningur hljóðaði upp á 1,1 milljarð punda. Nicoll bendir síðan á að Kaupþing
hafi ekki getað innt umbeðna greiðslu af hendi til KSF. Tekið skal fram að af
hálfu Kaupþings er því haldið fram að þetta hafi ekki gerst fyrr en 2. október
2008. Í skýrslu Nicoll segir að FSA hafi orðið ljóst að 1,1 milljarður punda
samkvæmt lausafjárskiptasamningnum hafi verið talinn með í lausafjárskýrslum KSF þrátt fyrir að móðurfélagið gæti ekki staðið við skyldur sínar
samkvæmt samningnum. Þar með hafi FSA litið svo á að um verulegt brot
KSF á lausafjárreglum stofnunarinnar hafi verið að ræða.368
Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom
fram að haldinn hefði verið fundur hjá FSA 2. október 2008 þar sem Ármann
var spurður um það hvort hann gæti krafist eins milljarðs punda á grundvelli
lausafjárskiptasamningsins við móðurfélagið. Hann kveðst hafa svarað því til
að hann teldi að það væri ekki hægt. Þá hafi hann verið spurður að því hversu
mikið hann teldi að hægt væri að draga á samninginn. Kvaðst hann hafa giskað
á að e.t.v. væri mögulegt að fá 300 til 400 milljónir punda. Í ljós hafi komið
að Kaupþing gat afhent KSF 100 milljónir punda daginn eftir og hafi FSA þá
haldið áfram að knýja á um að móðurfélagið léti KSF fá 300 milljónir punda
til viðbótar.369
Hinn 3. október 2008 tók FSA sérstaka stjórnvaldsákvörðun gagnvart
KSF. Samkvæmt ákvörðuninni skyldi KSF leggja öll innlán dagana 2. og 3.
október 2008 inn á reikning hjá Seðlabanka Bretlands. Þá mátti bankinn ekki
annast neina afgreiðslu sem var hærri en 250.000 pund nema að fengnu sam-
þykki FSA. Ennfremur var bankanum bannað að framkvæma nokkuð sem
væri ívilnandi fyrir móðurfélagið nema FSA hefði verið tilkynnt skriflega um
það áður með þriggja daga fyrirvara.
Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom
fram að starfsmenn FSA hefðu fundið að því að þegar þrenginga tók að gæta
á markaði í endurhverfum viðskiptum í kjölfar falls Lehman Brothers hefði
KSF samt sem áður haldið áfram að gera samninga við móðurfélagið um
endurhverf viðskipti án þess að geta velt þessum viðskiptum áfram á markaði. Hefði lausafjárstaða KSF versnað af þessum sökum.370 Taldi Ármann að
hinn 1. október 2008 hefði KSF vantað um einn milljarð punda í lausafé til
þess að vera réttu megin við strikið miðað við lausafjárreglur þegar í ljós kom
að ekki var hægt að draga á lausa fjár skipta samn inginn við móðurfélagið. Hjá
Ármanni kom fram að FSA hefði hins vegar talið 1,5 milljarða punda vanta
þegar litið væri til þess hvernig staðið hefði verið að endur hverfum viðskiptum við móðurfélagið sem ekki hefði verið velt áfram á markaði.371
Hinn 3. október 2008 fundaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, með
Sigurði Einarssyni og Hreiðari Má Sigurðssyni. Geir.hefur lýst því fyrir rannsóknarnefnd Alþingis að Sigurður og Hreiðar hafi tjáð sér að FSA hefði sama
morgun gert kröfu um að Kaupthing Singer & Friedlander myndi greiða 80
milljónir punda til „að styrkja stöðu sína þar í landi“. Þeir hafi jafnframt upplýst sig um að þegar hefði verið brugðist við þeirri ósk. Á meðan á fundinum
stóð bar ritari Geir. honum þau skilaboð að Alistair Darling, fjármálaráðherra
Bretlands, hefði hringt og óskað eftir að fá að ræða við Geir. Í kjölfarið áttu
Geir.og Darling samtal. Eins og áður kemur fram var samtalið hljóðritað,
en það þurrkaðist út fyrir handvömm. Í tölvubréfi til rannsóknarnefndar
Alþingis lýsti Geir.samtalinu með eftirfarandi hætti: „Sagðist hann [Darling]
vilja tjá mér að dótturfélag Kaupþings, KSF, hefði að dómi breskra yfirvalda
gert sig sekt um að flytja fé frá Bretlandi með óeðlilegum hætti, samtals
600 milljónir punda. Málið væri litið svo alvarlegum augum að FSA myndi
loka starfsemi bankans þá um kvöldið ef þessir fjármunir yrðu ekki þegar
endurgreiddir. Sagðist hann vilja að ég vissi af þessari stöðu en jafnframt fór
hann þess á leit að ég beitti mér fyrir því að Kaupþing á Íslandi gripi þegar í
taumana. Ég sagðist vera í aðstöðu til að koma þeim skilaboðum samstundis á
framfæri og myndi gera það sem ég gæti til að þetta mál leystist.“ Geir.segist
hafa greint Sigurði og Hreiðari frá þessu. Síðan segir í bréfi Geir.: „Tíðindin
virtust koma þeim í opna skjöldu en þeir hringdu þegar í íslenska fjármálaeftirlitið og báðu það að hafa samband við rétta aðila hjá FSA. Einnig hringdu
þeir strax í forstjóra KSF, sem þá var staddur í bíl á leið til fundar við FSA.
Fullvissuðu þeir mig um að þeir gætu leyst þetta mál, en töldu jafnframt að
í málinu væri einhver misskilningur sem auðvelt ætti að vera að greiða úr.“
Samkvæmt skýrslu Clive Maxwell, starfsmanns breska fjármálaráðuneytisins, fyrir breskum dómstólum 14. apríl 2009 upplýsti FSA breska fjármálaráðuneytið um að KSF hefði fyrir 3. október 2008 greitt veðköll sem numið
hefðu u.þ.b. 500 til 600 milljónum punda fyrir hönd Kaupþings og þannig í
raun fært móðurfélaginu fjármuni.372
Jon Pain, starfsmaður FSA, nefndi þetta atriði einnig í tölvubréfi til
Jónasar Fr. Jónssonar, forstjóra Fjár mála eftirlitsins, 3. október 2008. Pain
segir að FSA hafi gert þá kröfu til KSF að bankinn héldi ávallt a.m.k. 95%
af óbundnum innlánum, sem jafngildi um tveimur milljörðum punda, tiltækum í reiðufé eða öðru því sem nánast jafngildi reiðufé. Þennan sama dag
hafi komið í ljós að lausafé bankans nemi einungis 500 milljónum punda.
Því telji FSA ljóst að KSF hafi brotið lausafjárreglur stofnunarinnar og að í
upplýsingagjöf KSF hafi lausafjárstaðan verið verulega ýkt. Til viðbótar hafi
KSF notað lausafé sitt til þess að standa straum af veðköllum á móðurfélagið
(vegna verðlækkunar á verðbréfum) að fjárhæð 500 milljónir punda en þetta
feli einnig í sér brot á reglum stofnunarinnar. Af þessum sökum fari FSA fram
á að 1.600 milljónir punda verði fluttar til KSF fyrir lok viðskipta mánudaginn 6. október 2008 svo að FSA muni heimila áframhaldandi rekstur KSF sem
viðtakanda innlána í Bretlandi. Framangreind fjárhæð er sundurliðuð þannig
að annars vegar sé um að ræða 1.100 milljónir punda vegna innláns hjá samstæðunni og hins vegar 500 milljónir punda vegna framangreindra veðkalla.
Jónas er loks beðinn um að staðfesta að endurgreiðslan muni nást fram svo
FSA þurfi ekki að grípa til frekari ráðstafana.
Vegna framangreinds bréfs Jons Pain hélt Jónas Fr. Jónsson fund með
Sigurði Einarssyni, Hreiðari Má Sigurðssyni og Guðna Aðalsteinssyni, framkvæmdastjóra fjárstýringar Kaupþings, um klukkan 17:00 hinn 3. október
2008. Guðni Aðalsteinsson hefur borið að þeir hafi fullvissað Jónas um að
þeir hefðu ekki á ólögmætan hátt flutt fjármuni frá KSF til Kaupþings. Þá
segir Guðni að meðan á fundinum stóð hafi Hreiðar Már Sigurðsson hringt í
Ármann Þorvaldsson sem þá hafi verið að koma af fundi með starfsmönnum
FSA þar sem rætt var um tveggja vikna áætlun um sölu eigna í þeim tilgangi
að afla lausafjár.373
Um helgina 4. og 5. október 2008 bjuggu starfsmenn KSF ásamt starfsmönnum Kaupþings til áætlun um sölu eigna KSF til að afla fjár til þess
að mæta kröfum FSA.374 Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að starfsmenn FSA hefðu farið yfir áætlunina á
laugardeginum 4. október 2008. Hann hefði svo hringt í Juliu Dunn, starfsmann FSA, og fengið samþykki fyrir áætluninni. Kvaðst hann hafa gert það
þar sem hann hefði áður frétt frá starfsmönnum Kaupþings, sem hefðu haft
það eftir starfsmönnum Fjármálaeftirlitsins, að KSF yrði lokað ef ekki kæmu
inn 1,5 milljarðar punda.375 Ármann taldi að raunhæft hefði verið að bankinn
gæti selt eignir fyrir einn milljarð punda á 10 dögum.376
Um „kvöldmatarleyti“ sunnudaginn 5. október 2008 bárust Geir H. Haarde þau skilaboð að Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands, óskaði
eftir samtali við hann. Ræddust þeir í kjölfarið við í síma. Í tölvubréfi til
rannsóknarnefndar Alþingis lýsti Geir.því að Brown hefði átt tvíþætt erindi
við sig. Annars vegar hefði Brown hvatt til þess að Ísland leitaði stuðnings
Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Seinni þætti erindisins lýsti Geir.með eftirfarandi
hætti: „Hins vegar vildi Brown greina mér frá því að bresk yfirvöld teldu að
KSF hefði brotið bresk lög og flutt 1600 (ekki 600) milljónir punda úr landi.
Var greinilegt að hann taldi þetta mjög alvarlegt. Ég sagði honum sem var
að ég hefði orð Kaupþingsmanna fyrir því (frá því fyrr sama dag, er ég innti
þá eftir málinu) að þeir væru komnir að samkomulagi við FSA um hvernig
þetta mál yrði leyst. Sagðist hann þá taka orð mín fyrir því og ekki vilja ræða
þetta frekar. Er ég ræddi þetta mál við Kaupþingsmenn á sunnudeginum virtust þeir vita af því að nú væri af hálfu Breta rætt um 1600 milljónir punda í
stað þeirra 600 sem fjármálaráðherrann nefndi í samtalinu á föstudeginum.“
Samtalið var hljóðritað. Rannsóknarnefnd Alþingis var afhentur hluti samtalsins og jafnframt tjáð að hluti upptökunnar hefði þurrkast út fyrir handvömm.
Klukkan 11:52 6. október 2008 sendi Hector Sants, forstjóri FSA,
Hreiðari Má Sigurðssyni tölvubréf og lýsti því að ákaflega hjálplegt væri ef
Hreiðar gæti staðfest að hann væri tilbúinn til þess að veita Barclays banka
upplýsingar. Virðist FSA hafa haft milligöngu um að kanna hvort Barclays
kynni að geta keypt rekstur eða hluta rekstrar KSF.
Klukkan 12:32 sama dag svaraði Hreiðar Már Sigurðsson tölvubréfi
Hectors Sants og sagðist geta staðfest að Kaupþing standi við áætlun sína,
bæði hvað varðar það að útvega lausafé sem og að draga úr skuldum á
efnahagsreikningi KSF. Samkvæmt áætluninni verði KSF tryggðar yfir 700
milljónir punda á efnahagsreikning sinn fyrir lok viðskipta sama dag. Reyndar
segir Hreiðar að hluti þessara viðskipta sé T+2 og T+3 og því muni Sants
ekki sjá þetta allt sama kvöld. Hins vegar hafi þegar verið samið um viðskiptin við breskar fjármálastofnanir. Enn fremur segir Hreiðar að hjá Kaupþingi
hafi menn ekki orðið varir við stórt áhlaup á Kaupthing Edge reikningana.
Hann bætir því við að engar endurgreiðslur í langtímafjármögnun séu fyrirsjáanlegar á næstunni. Segist hann því viss um að lausafjárstaðan muni halda
áfram að batna á næstu dögum og vikum. Hreiðar segir einnig að leitað hafi
verið eftir aðstoð Deutsche Bank við að fara yfir þá kosti sem fyrir hendi séu
varðandi alþjóðlega starfsemi Kaupþings. Hann segir enn fremur að vel yrði
tekið í að Barclays myndi líta á bresk umsvif Kaupþings. Segir hann að innan
Kaupþings sé um þessar mundir litið á breska starfsemi fyrirtækisins sem lykilþátt í rekstrinum og eigi það einnig við um framtíðarsýn fyrirtækisins. Hins
vegar tekur hann fram að í ljósi yfirstandandi óróa á mörkuðum ríki vissulega
skilningur á því að sveigjanleiki sé nauðsynlegur til að tryggja hagsmuni allra
hlutaðeigandi. Að lokum biður Hreiðar Sants að hafa samband við Ármann Þorvaldsson svo koma megi á fundi með Barclays.
Klukkan 16:40 6. október 2008 ritaði Julia Dunn Ármanni Þorvaldssyni
tölvubréf og benti á að í ljósi nýliðinna atburða á Íslandi væri ljóst að KSF
kynni á einhverjum tímapunkti að telja rétt að óska eftir greiðslustöðvun eða
einhvers konar skiptameðferð á fyrirtækinu. Í þessu samhengi bendir Dunn á
ýmis formsatriði sem gæta þurfi að ef til slíks komi.
Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kemur
fram að hann hafi rætt við Jon Pain að kvöldi 6. október 2008 og spurst fyrir
um það hvort Seðlabanki Bretlands gæti ekki veitt KSF lánafyrirgreiðslu en
bankinn ætti útlánasafn upp á 3,7 milljarða punda sem hægt væri að veðsetja.
Segir Ármann að Pain hafi án nokkurra málalenginga hafnað þeirri málaleitan.377
Þegar KSF opnaði að morgni 7. október 2008 nam lausafjárstaða fyrirtækisins 396 milljónum punda.378
Sama morgun fundaði bankastjórn Seðlabanka Íslands með Hreiðari Má
Sigurðssyni og Sigurði Einarssyni. Í drögum að fundarpunktum Seðlabankans
er haft er Sigurði: „Allir að kreista pening frá okkur.“ Einnig er haft eftir
Sigurði: „FSA á bakinu á okkur og kröfurnar breytast stöðugt. Trúin farin.“
Klukkan 12:05 sama dag, þ.e. 7. október 2008, ritaði Hector Sants
Hreiðari Má Sigurðssyni tölvubréf þar sem hann áréttaði að bærist KSF ekki
lausafé samdægurs gæti bankinn ekki haldið áfram rekstri.
Klukkan 12:55 sama dag óskaði Hreiðar Már Sigurðsson eftir því með
tölvubréfi að Hector Sants eða Jon Pain hefðu símasamband við hann.
Klukkan 12:57 sama dag ritaði Hreiðar Már Sigurðsson Hector Sants tölvubréf þar sem hann tilkynnti að fyrr um daginn hefði verið gengið frá sölu á þeim hlutum í Mitchells & Butlers Ltd. sem hefði verið á efnahagsreikningi bankans. Andvirði sölunnar, 130 milljónir punda, yrðu til taks við opnun bankans daginn eftir. Þá myndi Ravi frá J.C. Flowers koma í bankann um kvöldið ásamt teymi sínu og væri Hreiðar vongóður um að samningar myndu nást við J.C. Flowers sem hægt væri að tilkynna um fyrir opnun daginn eftir. Í vitnaskýrslu Sheilu Nicoll frá 8. október 2008 kemur fram að hinn 7. október 2008 hafi nettó útflæði af Kaupthing Edge reikningum verið 95,5 milljónir punda.379
Klukkan 17:35 7. október 2008 ritaði Jon Pain Hreiðari Má Sigurðssyni
tölvubréf sem svar við bréfi Hreiðars fyrr um daginn. Í bréfinu segist Pain
vilja veita Hreiðari yfirlit yfir mat FSA á stöðu KSF. Í þessu sambandi nefnir
Pain nokkur atriði:
- FSA hafi orðið vart við aukið útstreymi af almennum innlánsreikningum KSF og telji stofnunin hættu á að þetta útflæði verði áframhaldandi.
- Af þessum sökum telji FSA raunverulega hættu á að KSF muni ekki
„lifa af“. Verði það raunin muni FSA neyðast til þess að setja KSF í greiðslustöðvun.
- Til þess að veita Kaupþingi tækifæri til viðræðna við J.C. Flowers
muni FSA ekki taka endanlega ákvörðun fyrr en kl. 7:30 að morgni næsta dags.
- Af þessum sökum fari FSA fram á að Kaupþing staðfesti með tölvubréfi fyrir kl. 6:30 næsta morgun hvort viðræðurnar hafi borið árangur eður ei. Til þess að FSA geti fallist á að heimila KSF að starfa eftir kl.
7:30 næsta morgun þurfi stofnunin framangreinda staðfestingu ásamt annars vegar skýrri skuldbindingu um að J.C. Flowers muni veita dótturfélaginu nægilegt fjármagn samstundis þann dag svo fyrirtækið geti staðið við skuldbindingar sínar og hins vegar skýrri fjármögnunar- áætlun sem sýni fram á stuðning við fyrirtækið fram yfir þetta tímabil.
Pain lýsir síðan fyrir hönd FSA von um að viðræður Kaupþings og J.C.
Flowers muni skila árangri. Segir hann að FSA geri allt sem í valdi stofnunarinnar standi til þess að halda KSF í rekstri eins lengi og hægt sé. Loks
lýsir Pain yfir vonbrigðum FSA með að viðræður við Barclays hafi ekki skilað
árangri. Tekur Pain undir rök Hreiðars varðandi ástæðu þess að viðræðurnar
leiddu ekki til samkomulags. Þessar ástæður eru hins vegar ekki raktar í bréfinu. Hvað varðar hugsanleg viðskipti tengd Royal Bank of Scotland segist Pain
telja að sömu erfiðleikar verði við að afla stuðnings yfirvalda. Pain bendir að
lokum á að FSA sé að skoða hvort til greina komi að Seðlabanki Bretlands geti
veitt fyrirgreiðslu. Pain telur að slíkt sé ólíklegt og að auki myndi slíkt þurfa
að eiga sér langan aðdraganda.
Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom
fram að ástæða þess að ekki hefði orðið af samningum við Barclays hafi verið
sú að fyrirtækið hefði ekki haft hug á því að kaupa hlutabréfin í KSF heldur
einvörðungu eignir bankans með umtalsverðum afföllum.380
Klukkan 18:57 sama dag, þ.e. 7. október 2008, sendi Hreiðar Már Sigurðsson Hector Sants og Jon Pain tölvubréf þar sem hann fór yfir stöðu
mála. Hreiðar nefnir þrjú atriði sem hann segir Kaupþingsmenn hafa unnið
að frá því kvöldið áður:
- Um morguninn hafi verið fundað með Seðlabanka Íslands varðandi
endurhverf viðskipti Kaupþings. Seðlabankinn hafi ákveðið að auka fyrirgreiðslu til Kaupþings og hafi Kaupþing í lok dags tryggt sér veðlán, skuldabréf sveitarfélaga og skuldabréf með ríkisábyrgð að fjárhæð 600 milljónir breskra punda sem hægt verði að nota í viðskiptum daginn eftir.
- Forsvarsmenn Kaupþings hafi fundað með þremur stærstu lífeyrissjóðum Íslands, sem einnig séu stórir hluthafar í bankanum. Lífeyrissjóðirnir hafi ákveðið að selja eignir og færa lausafé í erlendri
mynt til Kaupþings. Þetta muni eiga sér stað á næstu þremur dögum. Heildarfjárhæð muni nema 500 til 1.000 milljónum evra.
- Kaupþingsmenn hafi átt í viðræðum við ríkisstjórn Íslands og Fjármálaeftirlitið vegna Glitnis. Þeim viðræðum verði haldið áfram þetta
kvöld. Einn möguleiki sé að Glitni.verði skipt upp í tvo banka, sbr. kenningar um góðan banka og slæman banka, og að Kaupþing muni þá yfirtaka starfsemi, eignir og innstæður Glitnis. Ef þessi aðgerð gangi eftir segist Hreiðar sannfærður um að slíkt muni styrkja starfsemi og fjárhagsstöðu Kaupþings verulega. Innan Kaupþings búist menn við frekari upplýsingum síðar um kvöldið. Í bréfinu segir Hreiðar að Kaupþing hafi haldið áfram að vinna eftir þeirri áætlun sem gerð hafi verið vegna KSF undangengna helgi. Segir hann að eftirfarandi þáttaskil hafi orðið þennan dag:
- Eign í Mitchells & Butlers Ltd. hafi verið seld fyrir 130 milljónir
punda. Greiðslur muni berast næsta dag, þ.e. 8. október 2008.
- Eign í Sampo hafi verið seld fyrir 175 milljónir evra. Greiðslur muni
berast nk. fimmtudag, þ.e. 9. október 2008.
- Viðskiptavinur hafi lagt inn 150 milljónir dollara. Greiðslur muni berast næsta dag, þ.e. 8. október 2008.
- Eign í Alfesca hafi verið seld fyrir 45 milljónir punda. Greiðslur muni
berast nk. fimmtudag, þ.e. 9. október 2008.
Hreiðar segir því næst að enn sé unnið að sölu Sainsbury og stefnt að því
að ganga frá sölunni næsta dag. Nú sé fyrirhugaður fundur með hópi frá J.C.
Flowers. Markmið þess fundar sé að selja rekstur KSF til J.C. Flowers. Loks
segir Hreiðar að ef samningar náist ekki telji Kaupþingsmenn samt sem áður
að Kaupþing geti stutt við KSF þannig að fyrirtækið komist í gegnum þetta
hættuástand og að tryggja megi rekstrinum nægt lausafé.
Klukkan 00:03 8. október 2008 sendi Hreiðar Már Sigurðsson Hector Sants tölvubréf og greindi honum frá því að samningaviðræður við J.C. Flowers hefðu ekki borið árangur vegna hins skamma tíma sem fulltrúar J.C. Flowers hefðu haft til þess að fara í gegnum bækur KSF. Stjórn Kaupþings hafi hins vegar ákveðið að styðja KSF og veita fyrirtækinu nægilegt lausafé. Næsta dag verði því 300 milljónir punda lagðar inn í KSF. Til viðbótar muni viðskiptavinur leggja inn 75 milljónir punda og sala eigna muni síðan gefa af sér 130 milljónir punda. Samtals verði KSF því tryggðar 505 milljónir punda í nýju lausafé daginn eftir. Meira lausafé sé síðan tryggt fimmtudaginn 9. október 2008 með sölu eigna fyrir 180 milljónir punda auk þess sem móð- urfélagið muni tryggja aðgengi að meira lausafé ef þörf verði á. Loks segir Hreiðar að síðar sömu nótt verði send út fréttatilkynning þar sem fram komi að Kaupþing hafi hafið viðræður við Fjármálaeftirlitið og skilanefnd Glitnis um að Kaupþing yfirtaki eignir og starfsemi Glitnis. Markmiðið sé að ljúka samningum eins fljótt og unnt sé.
Klukkan 07:11 sama dag, þ.e. 8. október 2008, svaraði Hector Sants
Hreiðari og þakkaði fyrir að vera upplýstur um stöðu mála, þar á meðal um
viðræður við J.C. Flowers. Sants segir greinilegt að lausafjárstaða KSF sé að
verða mjög alvarleg og nýjustu upplýsingar bendi til þess að afla þurfi umtalsverðs fjár næstu daga og vikur. Til viðbótar, í ljósi áframhaldandi óvissu um
stöðu íslensku bankanna í hugum breskra innstæðueigenda, telji Sants að FSA
og Kaupþing þurfi að reikna með miklu útflæði af Edge reikningunum en í
dag nemi þeir um 2,8 milljörðum punda. Í ljósi þessa fer FSA fram á að fyrir
liggi fyrir kl. 09:00 sama dag:
- Að 300 milljónir punda hafi verið fluttar á reikning KSF í London og
að sama eigi við um 98 milljarða króna greiðslu á London reikninginn.
- Nákvæmar skýringar á því hvernig Kaupþing hyggist bregðast við
útstreymi fjár sem ljóst sé að verði út úr KSF næstu 10 daga.
- Áætlun um hvernig Kaupþing hyggist fjármagna heildarendurgreiðslu
á 2,8 milljörðum punda ef þess gerist þörf og hvernig bankinn hyggist þá viðhalda hæfilegu lausafé í kjölfarið. Loks óskar Sants eftir staðfestingu fyrir sama tímamark á því að Seðlabanki Íslands muni fallast á framangreindar greiðslur auk þess sem hann fer fram á upplýsingar um þau áhrif sem yfirtaka á Glitni.hefði á fjármögnun samstæðu Kaupþings.
Um kl. 07:00 sama dag, þ.e. 8. október 2008, kynnti breska ríkisstjórnin
áætlun um „Credit Guarantee Scheme“ og um stofnun sjóðs sem bar heitið
„Bank Recapitalisation Fund“ þar sem 500 milljörðum punda skyldi varið til
að styðja við breska bankakerfið.
Klukkan 07:49 sama dag sendi Hreiðar Már Sigurðsson Hector Sants
tölvubréf þar sem fram kom að verið væri að vinna að þeirri áætlun sem
Sants hefði beðið um. Þá segir í bréfinu að fyrirsvarsmenn Kaupþings séu
áhugasamir um fyrirætlanir bresku ríkisstjórnarinnar sem kynntar hafi verið
fyrr um morguninn. Þar sem KSF sé breskur banki virðist hann uppfylla þau
skilyrði sem kynnt hafi verið og lýsir Hreiðar sérstökum áhuga á þátttöku
KSF í áætluninni án tafar. Hreiðar óskar jafnframt leiðbeininga um hvernig
bankinn eigi að bera sig að við að sækja um aðild að áætluninni. Fram kemur
að Hreiðar hafi verið í sambandi við Juliu Dunn varðandi lausafjárstöðu til
skemmri tíma. Þá tekur Hreiðar fram að hann telji rétt að upplýsa FSA um
að Royal Bank of Scotland hafi verið ákaflega seinvirkur í því að flytja fé yfir
til KSF, hver svo sem ástæðan sé, og segir hann einnig að öll hjálp við að flýta
því ferli sé vel þegin.
Ármann Þorvaldsson tjáði rannsóknarnefnd Alþingis að rétt fyrir kl.
08:00 þennan dag, þ.e. 8. október 2008, hafi Julia Dunn hringt í sig og áréttað að flytja þyrfti 300 milljónir punda yfir til KSF.381
Klukkan 08:19 sama dag, þ.e. 8. október 2008, sendi Hreiðar Már Sigurðsson Hector Sants tölvubréf þar sem hann tilkynnti að Kaupþing hefði
undirritað söluumboð til Deutsche Bank vegna KSF. Jafnframt væri Kaupþing
að „eltast við“ Seðlabanka Íslands og stefnt væri að því að senda FSA stað-
festingu á tilflutningi 300 milljóna breskra punda eins fljótt og kostur yrði. Í
skýrslu Hreiðars fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að sama morgun
hefðu Kaupþingsmenn farið í það verkefni að „smala saman“ umræddum 300
milljónum punda.382
Um svipað leyti og Deutsche Bank tók að sér sölu á KSF fyrir Kaupþing
áttu sér stað viðræður á milli sömu aðila um að Deutsche Bank myndi lána
KSF 500 milljónir punda til þriggja mánaða gegn veði í margvíslegum eignum
KSF. Með sama hætti og ekkert varð úr sölu á KSF gekk þessi lánveiting ekki
eftir.
Í greinargerð í máli því, sem skilanefnd Kaupþings höfðaði á hendur
breska fjármálaráðuneytinu 7. janúar 2009, kemur fram að um klukkan 10:00
hinn 8. október 2008 hafi FSA formlega tekið þá ákvörðun að banna KSF að
taka við nýjum innlánum.383 Samkvæmt ákvörðuninni skyldi hún taka gildi
kl. 13:30 sama dag.
Í skýrslu Ármanns Þorvaldssonar og Sigurðar Einarssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis kom fram að alveg fyrirvaralaust hefði breska fjármálaráðuneytið síðan flutt innlánsreikninga Kaupthing Edge frá KSF yfir til hollenska bankans ING Direct N.V.384
Í ákvörðuninni fólst að innstæður Edge reikninga KSF voru færðar til
félags í eigu Seðlabanka Bretlands sem bar nafnið Deposit management
(Edge). Innstæðurnar voru síðan færðar úr því félagi yfir til hollenska bankans ING Direct N.V.
Með ákvörðun breska fjármálaráðuneytisins fylgdi einnig skjal sem ber
heitið „Summary: Intervention & Options“. Þar segir m.a. að ákvörðunin
sé tekin með það fyrir augum að vernda almannahagsmuni og tryggja stöð-
ugleika breska fjármálakerfisins við aðstæður þar sem FSA telur að viðtakandi
innstæðna uppfylli ekki lengur skilyrði fyrir slíku starfsleyfi. Einnig kemur
fram að breska ríkisstjórnin hafi vegið og metið marga kosti og telji þetta vera
bestu lausnina við að vernda innstæðueigendur og viðhalda trausti almennra
innstæðueigenda.
Alistair Darling tók til máls í breska þinginu (e. House of Commons)
kl. 12:33 8. október 2008 og lét þá eftirfarandi orð falla: „I want to say
something about the three Icelandic banks; Landsbanki, its UK.subsidiary,
Heritable, and Kaupthing, which was put into liquidation within the last hour.
The Financial Services Authority decided yesterday that Heritable could not
continue to meet its obligations and today it has taken exactly the same decision for Kaupthing. I have therefore used the special powers that I have under
the Banking (Special Provisions) Act to transfer most of their retail deposits
to ING, the Dutch bank, which is working to secure business as usual for its
customers to protect its savers’ money. The rest of those Icelandic businesses
have been put into administration.“385
Tekið skal fram að í ofangreindri ræðu er því ranglega haldið fram að
KSF hafi verið settur í skiptameðferð á síðustu klukkustund. Af máli ráð-
herrans verður jafnframt ráðið að sú ákvörðun að flytja Edge innlánsreikninga
KSF yfir í hollenska bankann ING Direct N.V. á grundvelli Banking (Special Provisions) Act hafi verið bein afleiðing af þessari röngu staðhæfingu.
Um sama leyti og breski fjármálaráðherrann var að flytja ræðu sína áttu
fyrirsvarsmenn Kaupþings og KSF símafund með forstjóra FSA. Í skýrslu
Ármanns Þorvaldssonar fyrir rannsóknarnefnd kom fram að um leið og hann
hefði séð í sjónvarpsfréttum að fjármálaráðherra hefði tekið yfir innlán KSF
og fært þau til ING Direct N.V. hefði hann hringt í Juliu Dunn og spurt hana
hvað væri að gerast þar sem hann taldi að þau væru að vinna í því að afla 300
milljóna punda til að halda bankanum opnum og hefðu þau ráðgert símafund
síðar um daginn um það atriði. Hefði Dunn þá komið af fjöllum og óskað eftir
því að fá að hringja í Ármann síðar. Hefði þannig verið ljóst að starfsmönnum
FSA var almennt ekki kunnugt um aðgerðir fjármálaráðuneytisins.386 Dunn
hefði síðan hringt aftur og sagt að ef KSF kæmi með 300 milljónir punda gæti
bankinn haldið áfram rekstri sínum.387 Ármann segir að í beinu framhaldi hafi
síðan verið haldinn símafundur með Hector Sants. Þar hafi FSA fyrst spurt
hvort margræddar 300 milljónir punda væru á leiðinni. Hreiðar hafi þá bent
FSA á að það væru lítil heilindi í þeirra samskiptum þar sem innlánin væru
hirt af KSF án nokkurrar viðvörunar á meðan verið væri að vinna eftir áætlun
sem samþykkt hefði verið af FSA um að afla bankanum lausafjár. Við þessar
aðstæður væri vart réttlætanlegt að færa 300 milljónir punda frá móðurfélaginu. Hafi Hector Sants þá óskað eftir því að KSF yrði settur í greiðslustöðvun.
Hreiðar hafi þá spurst á ný fyrir um það hvort KSF, sem breskur banki, fengi
aðgang að áætlun breskra yfirvalda um endurfjármögnun bankakerfisins.
Hector Sants hafi þá svarað því til: „Those funds are not for you.“388
Klukkan 14:49 sama dag, þ.e. 8. október 2008, var KSF settur í greiðslustöðvun.389 Ein af röksemdum fyrir því að setja bæri KSF í greiðslustöðvun
var að innlán bankans hefðu verið flutt til annars banka með ákvörðun fjármálaráðherra, sbr. eftirfarandi orð: „The Bank is funded in large part by way
of deposits totalling £3.2 billion. [...] As a result of the events set out above, it
is highly likely that there will be a loss of confidence in the Bank; in particular
those depositors who remain after the Transfer Order takes effect are likely
to wish to withdraw their funds immediately. Accordingly, the Bank would be
likely to face rapidly increasing demands for payments of its liabilities, which
it would be unable to fund.“390
Í vitnaskýrslu Clive Maxwell, starfsmanns breska fjármálaráðuneytisins,
14. apríl 2009 vegna málareksturs Kaupþings í Bretlandi dregur Maxwell
saman þá alvarlegu ógn sem bresk yfirvöld töldu aðsteðjandi. Í fyrsta lagi
hafi mikið hættuástand einkennt fjármálakerfi heimsins. Íslenskir bankar hafi
fallið þar undir og hluti þeirra talinn líklegur til að falla. Hinn 8. október
2008 hafi bresk yfirvöld í öðru lagi talið líklegt að KSF myndi ekki uppfylla
kröfur sem áskildar séu fyrir starfsleyfi samkvæmt Financial Services and
Markets Act 2000 (FSMA) og yrði því gert óheimilt að taka við frekari innlánum. Ef til slíks banns kæmi væri ólíklegt að KSF gæti bætt lausafjárstöðu
sína og endurheimt starfsleyfi frá FSA. Í þriðja lagi hafi bresk yfirvöld talið
að ef KSF félli léki vafi á bæði vilja og getu íslenskra stjórnvalda til að vernda
innstæður viðskiptavina KSF. Í fjórða lagi hafi FSA álitið að ef til falls KSF
kæmi, að því viðbættu að Landsbanki Íslands hf. og Heritable Bank hefðu
fallið, án þess að útgreiðsla ætti sér fljótlega stað til innstæðueigenda hefði
það slæm áhrif á traust innstæðueigenda, sérstaklega gagnvart breskri systurstofnun Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Þetta gæti einnig
leitt til úttekta af innlánsreikningum annarra banka.
Í vitnisburði sínum lýsir Maxwell því loks að ofangreind fjögur atriði
hafi verið talin geta haft slæm áhrif á breskan efnahag. Á þessum tíma hafi
umhverfið einkennst af óvenjulega miklum áhyggjum almennra innstæðueigenda. Við þær aðstæður hafi breska fjármálaráðuneytið ályktað að ef 170.000
almennir innstæðueigendur þyrftu að horfast í augu við verulegar tafir á
útgreiðslu fjármuna frá hinni bresku systurstofnun Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta auk mögulegs taps á hluta innstæðna sinna þá yrði slíkt
afar skaðlegt fjármálastöðugleika í landinu. Maxwell lýsir því loks að með
þessi rök í huga hafi breska fjármálaráðuneytið tekið þá ákvörðun að færa
innlánsreikninga KSF yfir til annarrar fjármálastofnunar.391
Í vitnaskýrslu sinni 15. júní 2009 vegna málareksturs Kaupþings í
Bretlandi dregur Guðni Aðalsteinsson saman ályktanir sínar um málið. Guðni
segir að þegar ákvörðun um flutning Edge reikninga Kaupþings var tekin að
morgni 8. október 2008 hafi Kaupþing enn gert ráð fyrir því að útvega mætti
KSF 1,1 milljarð punda. Sú fjárhæð fengist með 300 milljónum punda frá
Kaupþingi, 98 milljörðum íslenskra króna frá Seðlabanka Íslands, 130 millj-
ónum punda vegna Mitchells & Butlers og 75 milljónum punda af nýjum innstæðum. Að auki segir Guðni að af hálfu Kaupþings hafi verið búist við 200
milljónum punda fimmtudaginn 9. október 2008 vegna sölu á hlutabréfum í
Sampo og Alfesca. Kaupþing hafi verið að vinna að frekari sölu í samræmi við
áætlun bankans og FSA. Þar af leiðandi telur Guðni að hægt hefði verið að
afla meiri fjármuna á næstu dögum. Guðni bendir einnig á að viðræður við
Deutsche Bank hafi lofað góðu. Telur Guðni að KSF hafi verið u.þ.b. búinn að
nálgast nægilegt lausafé til að „halda lífi“ og hefði Kaupþing skuldbundið sig
til þess að afla nægilegs lausafjár. Guðni segir að ákvörðun FSA um flutning
Edge reikninga hefði átt að vera algjört örþrifaúrræði stofnunarinnar. FSA
hafi brugðist þeirri skyldu að bíða og sjá hvort þær aðgerðir sem voru í framkvæmd myndu leiða til viðunandi lausnar. Guðni segir að aðgerðir FSA og
breska fjármálaráðuneytisins hafi farið í bága við meðalhóf. Enn fremur hafi
breskum yfirvöldum staðið margar aðrar leiðir til boða. Breska ríkisstjórnin
hafi getað útvegað lausafé og neyðarsjóði. FSA hafi ekki beðið til þess að sjá
hvort KSF gæti uppfyllt skilyrði fyrir slíkri aðstoð. KSF hafi getað sett eignir
að veði gegn lausafé. Að öðrum kosti hafi breska ríkið getað yfirtekið rekstur
KSF tímabundið og síðar selt fyrirtækið.392
Ákvörðun breska fjármálaráðuneytisins um flutning á innstæðum á „Edge“
reikningum var tekin á grundvelli 1. mgr. 6. gr. „Banking (Special Provisions)
Act 2008“ en þar segir: „The Treasury may by order make provision for or in
connection with, or in consequence of, the transfer of property, rights and
liabilities of an authorised UK.deposit-taker to either (or each) of the following – (a) a company wholly owned by the Bank of England or the Treasury;
(b) a body corporate not within paragraph (a).“
Skilyrði þess að beita megi framangreindri heimild samkvæmt atvikum
málsins koma fram í a-lið 2. mgr. 2. gr. laganna en þar segir: „The Purposes
are - (a) maintaining the stability of the UK.financial system in circumstances
where the Treasury consider that there would be a serious threat to its stability if the order were not made.“
orð falla: „There must be a serious threat to the stability of the financial system before the powers are exercised. That is a high test to be met, and the action must be proportionate. The Treasury must consider alternatives. The circumstances go way beyond simply a threat to depositors.“
Af hálfu Kaupþings var því haldið fram að samkvæmt þeim orðum
Darling, sem vitnað var til hér að framan, yrði mjög alvarleg ógn að vera til
staðar. Miklar kröfur bæri að gera í þessum efnum og gæta yrði meðalhófs.
Breska fjármálaráðuneytinu hefði því borið að meta þá kosti sem í stöðunni
voru. Minnt var á að þær kröfur sem séu gerðar séu mun meiri en svo að
það eitt nægi að innstæðueigendum stafi ógn af stöðunni. Kaupþing vakti
athygli á þessum síðustu orðum í ljósi þess að bresk stjórnvöld hefðu lagt
þunga áherslu á að verið væri að bjarga innstæðueigendum með flutningi á
innstæðum frá KSF, sbr. orðin: „[...] will provide protection and continuity
of business for depositors.“ Sbr. einnig ummælin: „[...] and considers this to
be the best solution for protecting depositors and ensuring retail consumer
confidence.“ Vakin var athygli á því að fjármálaráðherra Bretlands hefði rökstutt þessa aðgerð með sömu rökum í breska þinginu sama dag og til hennar
var gripið, með orðunum: „I therefore used powers that I have under the
Banking (Special Provisions) Act to transfer most of their retail deposits to
ING, the Dutch bank, which is working to ensure that it is business as usual
for all its customers, protecting its savers’ money.“ Þegar til alls þessa væri
litið taldi Kaupþing að hin ráðandi ástæða fyrir flutningi innstæðna KSF
hefði verið sú að bjarga hagsmunum innstæðueigenda. Hin ströngu skilyrði
Banking (Special Provisions) Act hefðu því ekki verið uppfyllt.
Hinn 20. október 2009 felldi breski dómstóllinn, The High Court of
Justice – Queen’s Bench Division – Administrative Court, dóm sinn í málinu
og var niðurstaðan sú að ákvörðun um flutning innstæðna frá KSF hefði bæði
verið málefnaleg og lögleg. Í því sambandi var talið að ákvörðunin hefði aðallega byggst á hinu lögmæta sjónarmiði að ógn steðjaði að stöðugleika breska
fjármálakerfisins. Var fallist á með breska ríkinu að viðhorfin um að verja
hagsmuni innstæðueigenda í KSF hefðu aðeins verið hluti af röksemdafærslu
sem leiddi ráðuneytið að þeirri niðurstöðu að fýsilegt væri að taka ákvörðun
um að flytja innstæðurnar í ljósi markmiðs laganna, fremur en að þar væri
um að ræða yfirlýsingu um annað og ráðandi sjónarmið sem ákvörðun um
flutninginn hefði verið byggð á.
Þegar tekin var afstaða til þess hvort hægt væri að flytja innlánin frá KSF
varð því að leggja mat á það hvort alvarleg ógn steðjaði að stöðugleika breska
fjármálakerfisins yrði ákvörðun um flutning á innstæðunum ekki tekin.
Alistair Darling vék að skýringum á frumvarpinu sem fram komu í breska
þinginu við meðferð þess áður en það varð að svonefndum lögum „Banking
(Special Provisions) Act 2008“. Við það tækifæri lét hann m.a. eftirfarandi



