Í bréfinu eru taldar upp þær aðgerðir sem FSA telur nauðsynlegt að Landsbankinn grípi til en þær eru þessar: 1. Að leggja fram áætlun um hvernig dregið verði úr óbundnum innlánum fram til ársloka 2008 ásamt áætlun um fjármögnun sem komið geti í stað þeirra fjármuna sem tapist við fyrri aðgerðina. FSA áætlar til bráðabirgða að skynsamlegt sé að útbúa áætlun sem felist í því að dregið verði úr innlánum um 50% fram til áramóta. 2. Að hætta allri markaðsstarfsemi varðandi óbundna Icesave innlánsreikninga. 3. Að breyta ekki vaxtakjörum á bundnum innlánum nema að undangenginni tilkynningu til FSA með a.m.k. tveggja daga fyrirvara. 4. Að auka varasjóð í 20% af óbundnum innlánsreikningum. 5. Að upplýsa FSA innan þriggja vikna um það hvernig Landsbankinn hyggist endurgreiða bundin innlán sem séu á gjalddaga fram til loka júní 2009. Loks segir í bréfi FSA að stofnunin vilji ræða flutning Icesave í dótturfélag með það að markmiði að ná bindandi samkomulagi fyrir 31. ágúst 2008. FSA ítrekar einnig sjónarmið sitt um að flutningi skuldbindinga vegna Icesave reikninga yfir til Heritable Bank verði að fylgja flutningur eigna. Undir lok bréfsins kemur fram að ef ekki náist ásættanlegt samkomulag um tilhögun flutningsins muni FSA hugleiða að beita valdheimildum sínum til að stöðva alla almenna innlánastarfsemi Landsbankans í Bretlandi. Rannsóknarnefnd Alþingis hefur undir höndum minnisblað Seðlabanka Íslands frá 16. ágúst 2008 þar sem fjallað er um framangreint bréf FSA frá 15. sama mánaðar. Minnisblað Seðlabankans er ritað á ensku. Í því segir m.a.: „The FSA‘s action seems destined to bring about the chain of events that it sets out to avoid.“ Einnig segir: „For the safety of Icesave deposits in the UK.it appears essential not to do anything from an official side that might undermine confidence or trigger a liquidity crisis.“ Síðan segir: „The emphasis given to macro economic developments in Iceland is largely irrelevant to the position and operations of Landsbanki in the UK.“49 Við skýrslutöku fyrir rannsóknarnefnd Alþingis lýsti Geir H. Haarde, forsætisráðherra, því að 16. ágúst 2008 hefði hann heyrt af framangreindu bréfi FSA til Landsbankans: „[...] þá kemur bréfið frá FSA til Landsbankans, dagsett 15. ágúst, hryllilegt bréf. Það berst til mín þarna um helgina með þeim hætti að formaður bankastjórnar Seðlabankans hringir í mig, ég var þá staddur í ráðherrabústaðnum á Þingvöllum, þetta er laugardagsmorgunn, og það endar með því að ég læt sækja bréfið og það er komið með það austur. Hann segir: „Við erum búin að setja hérna í gang vinnu strax til að svara allri vitleysunni í þessu bréfi um það sem snýr að íslenskum efnahagsmálum, því að bréfið er fullt af rangfærslum um það [...].“ Geir.sagði einnig: „[...] það sem er náttúrulega þó aðalatriðið í bréfinu var ekki þetta heldur það að breska fjármálaeftirlitið er búið að komast að þeirri niðurstöðu að bankinn sé í raun og veru kominn á leiðarenda, það er ekkert hægt að lesa þetta öðruvísi, þeim eru sett þvílík skilyrði fyrir því að geta flutt yfir í dótturfélag eða yfirleitt haldið þessu áfram að það er vandséð hvernig þeir geta uppfyllt þetta. [...] Þetta var náttúrulega mjög alvarlegt en ég hérna hef talað við bankastjórann þarna skömmu eftir að þetta bréf kom, Halldór, og hann sem sagt sagði mér frá því að bankinn væri að bregðast við þessu mjög hart, þeir mundu senda út menn, eins fljótt og þeir gætu og þeir tækju þetta allt saman mjög alvarlega og teldu sig hafa góða möguleika í að ná einhverju samkomulagi við FSA um að gera þetta, þannig var nú alltaf talað að þetta væri einhver misskilningur á ferðinni og þeir mundu strauja þetta, finna út úr því.“ Aðspurður hvort hann hefði fundið fyrir viðhorfsmun hjá Halldóri J. Kristjánssyni og Sigurjóni Þ. Árnasyni hvað flutning innlánsreikninga í dótturfélag varðaði svaraði Geir: „Ég tók nú ekki eftir því en ég held þó að, jú, ég held að ég geti sagt það að Sigurjón hafi frekar viljað draga lappirnar en Halldór kannski skynjað nauðsyn þess að reyna að gera það eins hratt og hægt var.“50 Hinn 17. ágúst 2008 sendi Landsbankinn Fjármálaeftirlitinu tölvubréf þar sem gerð var grein fyrir þeirri afstöðu bankans að framangreindar kröfur FSA væru óraunhæfar. Að mati bankans jafngiltu kröfur FSA um lækkun á óbundnum Icesave reikningum því að um 60% af innlánum færu út á fjórum mánuðum án þess að önnur innlán myndu aukast. Slíkt útflæði myndi jafnframt höggva skarð í lausafjárstöðu bankans en þetta kynni að leiða til lækkunar á lánshæfismati hans. Loks segir í bréfinu: „Eitt þeirra atriða sem Landsbankinn verður var við og sem fyrst kemur upp í umræðu erlendis er vantrú aðila á íslenska innlánstryggingarsjóðinn sem (vegna skorts á eignum) er talinn ótrúverðugur. Það væri mjög til bóta fyrir kerfið í heild ef tekinn væri af allur vafi um ábyrgð ríkisins á skuldbindingum sjóðsins og myndi auðvelda bönkunum mjög að verjast þeirri ósanngjörnu gagnrýni sem núverandi óvissa býður upp á. Ef til [vill] ætti ábending FME.til stjórnvalda í þessa veru rétt á sér.“ Bankastjórar Landsbankans áttu fund með fulltrúum FSA 19. ágúst 2008 en í bréfi FSA frá 15. ágúst höfðu þeir verið beðnir um að mæta til þessa fundar. Hinn 20. ágúst 2008 funduðu bankastjórar Landsbankans með Björgvin G. Sigurðssyni, viðskiptaráðherra, og ráðuneytisstjóra viðskiptaráðuneytisins. Á fundinum, sem haldinn var að beiðni Landsbankans, óskuðu bankastjórarnir eftir því að Björgvin myndi tala þeirra máli gagnvart breskum yfirvöldum og afhentu ráðherra afrit af bréfi FSA til bankans frá 15. ágúst 2008.51 Við skýrslutöku lýsti Björgvin G. Sigurðsson því að hann og Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins, hefðu í kjölfarið efnt til fundar með Alistair Darling 2. september sama ár í því skyni að fá bresk stjórnvöld til „að lækka kröfugerðina um fjármagnsflutningana og leyfa þeim [Landsbankanum] að fara í dótturfélag“.52 Sama dag, þ.e. 20. ágúst 2008, ritaði Fjármálaeftirlitið FSA bréf og áréttaði þar viðhorf sín, sem sett höfðu verið fram á fundi með FSA níu dögum fyrr, um að Landsbankinn þyrfti nauðsynlega að fá tímabundna undanþágu frá reglum um stórar áhættuskuldbindingar svo hann gæti flutt Icesave reikninga yfir í Heritable Bank. Sama dag, þ.e. 20. ágúst 2008, fundaði samráðshópur forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika og viðbúnað. Í drögum að fundargerð kemur fram að Jónas Fr. Jónsson hafi greint frá fundi sínum og Jóns Sigurðssonar, stjórnarformanns Fjármálaeftirlitsins, með FSA 18. sama mánaðar. Haft er eftir Jónasi að FSA hafi talið mikla hættu á áhlaupi á Landsbankann. Einnig hafi komið fram að FSA telji Landsbankann ekki hafa verið samvinnuþýðan og hafi bankinn m.a. staðið í auglýsingaherferð á sama tíma og FSA lagði að honum að draga úr sókn sinni. Síðar er haft eftir Jónasi að FSA telji að Landsbankinn sé að „streitast á móti“. Því næst er haft eftir Bolla Þór Bollasyni, ráðuneytisstjóra Forsætisráðuneytis, að hann telji að „Landsbankamenn“ átti sig ekki fullkomlega á stöðu málsins. Hins vegar er haft eftir Jónasi að þeir geri sér grein fyrir stöðunni en kostir þeirra séu ekki góðir. FSA brást við bréfi Fjármálaeftirlitsins frá 20. ágúst 2008 með bréfi rituðu 27. sama mánaðar. Þar kom fram að synjun á því að veita umbeðna undanþágu byggðist á mati FSA á lausafjáráhættu Landsbankans. Hinn 29. ágúst 2008 ritaði Landsbankinn Hector Sants, forstjóra FSA, bréf þar sem fram kemur að bankinn hafi falið lögmannsstofunni Allen & Overy að kanna áhrif flutnings Icesave innlánsreikninganna í dótturfélag á skilmála í fjármögnunarsamningum bankans. Segir jafnframt að bankinn vonist eftir niðurstöðum í upphafi næstu viku. Auk þess þurfi bankinn að ráðfæra sig við Fjármálaeftirlitið. Af þessum sökum fari bankinn fram á að frestur til að skila tillögum varðandi flutninginn verði framlengdur til 8. september. Jafnframt leggi bankinn til að á þeim degi verði fundað með Hector Sants. Tveimur dögum síðar, þ.e. 31. ágúst 2008, ritaði Landsbankinn Michael Ainley, starfsmanni FSA, bréf. Með bréfinu fylgdu tvö lögfræðiálit. Annars vegar fyrrgreint álit Allen & Overy og hins vegar álit tveggja breskra lögmanna, T.A.G. Beazley og James Segan, um valdheimildir FSA, m.a. með hliðsjón af reglum Evrópuréttar. Í bréfi bankans kemur fram að Allen & Overy hafi komist að þeirri niðurstöðu að umræddar breytingar á starfsemi Landsbankans kunni að fara í bága við skilmála í fjármögnunarsamningum hans og verði því hugsanlega ekki framkvæmdar án samþykkis lánardrottna bankans. Í áliti T.A.G. Beazley og James Segan kemur fram að þeir telji FSA skorta valdheimild til þess að þvinga Landsbankann til að til að flytja Icesave reikninga útibús síns í dótturfélag. Jafnframt virðast lögmennirnir telja nokkurn vafa leika á því að FSA sé heimilt að gera Landsbankanum að stöðva rekstur útibús síns í Bretlandi eða draga úr innlánum. Nánar tiltekið sé hugsanlegt að ákvörðun um að Landsbankanum beri að stöðva rekstur útibús síns í Bretlandi falli utan valdheimilda FSA. Stofnuninni kunni að vera heimilt að mæla svo fyrir að dregið verði úr viðtöku innlána en það sé hugsanlega erfitt að réttlæta með hliðsjón af reglum Evrópuréttar. Líkt og að framan greinir var tekið saman minnisblað 16. ágúst 2008 í Seðlabanka Íslands vegna bréfs FSA til Landsbankans frá 15. sama mánaðar. Í þessu samhengi skal þess getið að rannsóknarnefnd Alþingis hefur einnig undir höndum drög að bréfi Seðlabankans til Mervyn King, bankastjóra Seðlabanka Bretlands, dags. 27. ágúst og 1. september 2008. Samkvæmt upplýsingum frá Seðlabankanum voru þessi drög ekki kláruð og því aldrei send út. Í drögunum frá 1. september 2008 segir m.a.: „In closing, I wish to emphasise that the Central Bank of Iceland is prepared to do its utmost so that this matter may be brought to a satisfactory conclusion for all parties. However, it can hardly support a solution that could involve a potential threat to an Icelandic bank with unforeseen consequences for the financial system. The repercussions of that development could be serious and felt widely. Therefore, we must seek to co-operate in this case and, by so doing, underpin financial stability in our respective countries. Current conditions in the global financial system add to the responsibilities of regulatory and monetary authorities in different countries to work together to strengthen the foundations of financial stability world wide and in individual countries.“ Í tölvubréfi til rannsóknarnefndar Alþingis, dags. 8. desember 2009, upplýsti Ingimundur Friðriksson að til umræðu hefði komið í bankastjórn Seðlabankans að senda Seðlabanka Bretlands framangreind drög að bréfi. Þar sem mikil samskipti hefðu á þessum tíma verið á milli FSA, Fjármálaeftirlitsins og Landsbankans hefði bankastjórn Seðlabankans hins vegar ákveðið að senda þau ekki. Hinn 2. september 2008 funduðu Björgvin G. Sigurðsson, viðskiptaráðherra, og Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins, með Alistair Darling í London. Viðstödd fundinn voru einnig Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytis, Jónína S. Lárusdóttir, ráðuneytisstjóri viðskiptaráðuneytis, Jón Þór Sturluson, aðstoðarmaður viðskiptaráðherra, Áslaug Árnadóttir, skrifstofustjóri í viðskiptaráðuneyti og formaður stjórnar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta, og Sverrir Haukur Gunnlaugsson, sendiherra í London. Við skýrslutöku fyrir rannsóknarnefnd Alþingis sagði Björgvin að hann hefði ásamt Jóni Sigurðssyni átt frumkvæði að fundinum.53 Í fyrirliggjandi gögnum er að finna skjal með þeim málflutningi sem þeir Björgvin G. Sigurðsson og Jón Sigurðsson lögðu upp með á fundinum. Jón Sigurðsson lagði áherslu á málefni Landsbankans á fundinum. Sagði hann að FSA og Fjármálaeftirlitið væru sammála um að dótturfélagsvæðing Icesave reikninga Landsbankans væri öruggasta leiðin til að leysa málið. Hins vegar væri vonast eftir því að bresk yfirvöld nálguðust málið með raunsæjum hætti og sýndu nauðsynlegan sveigjanleika með hliðsjón af aðstæðum á fjármálamörkuðum. Veita yrði Landsbankanum eðlilegan frest til skipulegs flutnings á eignum á móti innstæðum þannig að fjármögnunarsamningar bankans röskuðust sem minnst.54 Jón Sigurðsson ræddi einnig almennt um íslensk efnahagsmál. Vísaði hann í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.þar sem fram hefði komið að horfur í efnahagsmálum á Íslandi til lengri tíma væru öfundsverðar. Þá hefðu bankarnir þrír staðist ströng álagspróf Fjármálaeftirlitsins um mitt ár 2008. Við skýrslutöku lýsti Jón Þór Sturluson því að á fundinum hefði Darling notað orðalag á borð við: „Skiljið þið ekki hversu alvarlegt mál þetta er?“55 Hinn 4. september 2008 fundaði samráðshópur forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika og viðbúnað. Í drögum að fundargerð er haft eftir Jónínu S. Lárusdóttur: „JSL nefndi fund viðskiptaráðherra með fjármálaráðherra Bretlands. Áður hafði hann heimsótt Glitni.og Landsbankann í London. Afstaða Landsbankans virðist enn byggjast á lögfræðilegri álitsgerð ensks lögfræðings sem Landsbankinn sendi til FSA sl. laugardag. JSL og BG [Baldur Guðlaugsson] telja Landsbankamenn sem rætt var við í London ekki átta sig fyllilega á stöðunni. BG upplýsti að um tvö bréf væri að ræða. Annars vegar um ákvæði í lánasamningum Landsbankans og hins vegar um óréttlæti krafna FSA. JSL sagði óviðkunnanlegt að í öðru bréfi bankans kæmi fram að Landsbankanum sé kunnugt um stuðningsyfirlýsingu stjórnvalda um Tryggingarsjóðinn.“ Síðar segir: „JSL sagði nánar frá fundi viðskiptaráðherra með Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands. Jón Sigurðsson, stjórnarformaður FME, hefði reifað málin mjög ítarlega. Ljóst var að fjármálaráðherrann var með allar upplýsingar um málið. Hann gerði ráð fyrir að bresk yfirvöld myndu ábyrgjast innstæður að fullu og spurði svo hvert ætti að senda reikninginn. M.ö.o. þá tekur hann ekki mið af GBP 35.000 hámarki innstæðutryggingar í Bretlandi heldur miðar við heildarupphæðina. Rætt hefði verið um tímarammann í dótturfélagsvæðingunni en ganga þurfi í málið sem allra fyrst. Þegar nefnt var að ekki megi ganga svo hart fram að áfall yrði afleiðingin þá sagðist fjármálaráðherrann hafa skilning á því.“ Sverrir Haukur Gunnlaugsson, sendiherra í London, greindi frá því við skýrslutöku hjá rannsóknarnefndinni að seta hans á þessum fundi ráðherranna 2. september 2008 hefðu verið fyrstu afskipti hans og sendiráðsins af hugsanlegum flutningi Icesave reikninga Landsbankans í dótturfélag í London. Hann hefði að vísu fengið beiðni frá aðstoðarmanni viðskiptaráðherra á Íslandi 22. eða 23. ágúst 2008 um að koma á fundi viðskiptaráðherrans og fjármálaráðherra Breta. Það hefði vakið athygli hans að þegar hann hringdi í breska fjármálaráðuneytið hefði svarið verið skýrt hjá einkaritara ráðherra að Alistair Darling væri upptekinn alla næstu viku en íslenski ráðherrann gæti fengið fund með fjármálaráðherranum 2. september „klukkan þetta“. Sverrir sagðist hafa hváð því það væru ekki allir sem gætu fengið fund með breska fjármálaráðherranum nær fyrirvaralaust en svar ritarans hefði verið skýrt: „Já, já, þetta er alveg ákveðið, hann mun örugglega vilja hitta viðskiptaráðherra.“ Sverrir sagðist hafa borið þessi skilaboð heim til Íslands og síðan verið viðstaddur fundinn sem sendiherra en hann hefði ekki fengið nein gögn afhent. Hann hefði sent utanríkisráðuneytinu hefðbundna frásögn af fundinum. Nánar aðspurður sagði Sverrir að hann hefði ekki haft neina vitneskju um þetta mál fyrir fundinn og hans vitneskja um umrædda reikninga hefði fyrst og fremst verið byggð á frásögnum sem hann hefði séð í sjónvarpsþáttum og öðrum fjölmiðlum ytra. Sú umfjöllun hefði einkum verið í mars 2008. Hann hefði síðan setið fund Geirs H. Haarde, og Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands, í apríl 2008 en þar hefði, eins og hann minnti, ekkert verið minnst á Icesave.56 Þremur dögum eftir fundinn, þ.e. 5. september 2008, hringdi Clive Maxwell, starfsmaður breska fjármálaráðuneytisins í Sverri Hauk Gunnlaugsson, sendiherra. Í tölvubréfi sem Sverrir Haukur sendi til Björgvins G. Sigurðssonar, Jónínu S. Lárusdóttur, Jóns Þórs Sturlusonar og Baldurs Guðlaugssonar 5. september 2008 kl. 14:58 hefur Sverrir Haukur eftir Maxwell að breski fjármálaráðherrann hafi orðið fyrir vonbrigðum með fundinn í London 2. september þar sem honum fannst fulltrúar íslenska ríkisins ekki hafa skilið alvöru málsins. Sverrir Haukur segist hafa svarað því til að íslensk stjórnvöld hefðu tekið málið mjög alvarlega og hefði það komið skýrt fram með þeirri mætingu sem var á fundinum. Því næst segir að Maxwell hafi sagt „mjög nauðsynlegt að fyrir lægju skýr viðbrögð viðkomandi aðila (einkaaðilans) næsta mánudag (8.9.) um hvernig [...] þeir hygðust halda á málum [...] en til stendur að halda fund um málið þá“. Síðan segir: „Breska fjármálaráðuneytið vonaðist til þess að íslensk stjórnvöld ynnu að því að hvetja viðkomandi aðila til að ná niðurstöðu í málinu sem fyrst.“ Loks segir í tölvubréfi Sverris Hauks: „Maxwell minntist jafnframt á það að fjármálaráðherrann (Chancellor) hefði lagt áherslu á hve pólitískt málið væri orðið þar sem stöðugt væri verið að spyrja um viðbrögð úr þinginu. Það væri mjög æskilegt að íslensk stjórnvöld gætu haft samráð við „the Treasury“ með hvaða hætti þessum fyrirspurnum yrði svarað.“ Í skýrslutöku fyrir rannsóknarnefnd Alþingis sagði Sverrir Haukur að eftir að hann hefði komið þessum skilaboðum til Íslands hefðu hann og sendiráðið engin frekari afskipti haft af málefnum Landsbankans og Icesave fyrr en 8. október 2008: „Það er kallað í mig niður á neðri hæðina til þess að horfa á sjónvarpið kl. 9:15. Þá byrjaði þetta og þá kom þessi yfirlýsing frá Gordon Brown sem kom okkur alveg í opna skjöldu.“57 Hinn 3. september 2008 svaraði Michael Ainley, starfsmaður FSA, bréfi Landsbankans frá 31. ágúst sama ár. Í bréfinu er sérstaklega vikið að lögfræðiálitum Landsbankans. Lýsir Ainley því að FSA sé ósammála þeirri túlkun Landsbankans á áliti Allen & Overy, að flutningur Icesave reikninganna í dótturfélag leiði sjálfkrafa til brots á fjármögnunarsamningum bankans. Jafnframt telji FSA að ákvörðun um að Landsbankanum bæri að draga úr innlánum útibús síns í Bretlandi myndi teljast hæfileg og virða meðalhóf í ljósi þeirrar hættu á áhlaupi á útibúið sem fyrir hendi sé. Sama dag, þ.e. 3. september 2008, svaraði Hector Sants, forstjóri FSA, bréfi Landsbankans frá 29. ágúst sama ár. Í bréfinu var samþykkt að veita umbeðinn frest, þ.e. til 8. september 2008. Jafnframt sagði að FSA féllist á að fundað yrði um málið eftir að bankinn hefði skilað tillögum sínum. Var lagt til að sá fundur yrði haldinn 10. september 2008. Undir lok bréfsins kom fram að ef tillögur Landsbankans hefðu ekki borist 8. september eða ef tillögurnar fælu ekki í sér hæfilega eða tafarlausa lausn á lausafjáráhættu sem FSA hefði vakið máls á, myndi stofnunin íhuga að beita valdheimildum sínum samkvæmt XIII. kafla FSMA. Geir H. Haarde, átti fund með bankastjórum Landsbankans 3. september 2008. Hinn 4. september 2008 sendi Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins, Geir H. Haarde tölvubréf. Í bréfinu segir Jón ljóst að bresk stjórnvöld muni leggja hart að Landsbankanum að færa „netbankareikninga“ sína í Bretlandi úr útibúi yfir í breskt dótturfélag. Jón segir að slíkri breytingu geti fylgt lausafjárerfiðleikar fyrir Landsbankann þar sem netreikningarnir séu orðnir „afar mikilvæg uppspretta lausafjár fyrir Landsbankann á Íslandi og í öðrum löndum“. Því næst segir Jón: „Það sem skiptir máli er að fá nægilega langan aðlögunartíma fyrir Landsbankann til þess að koma þessari breytingu í framkvæmd án þess að vekja upp alvarleg vandamál á markaði. Frá sjónarmiði íslenska ríkisins er „dótturfélagsvæðing“ Icesave-reikninganna í Bretlandi ekki óhagstæð, því þar með flyst innstæðutryggingarábyrgðin algjörlega til Bretlands.“ Líkt og áður segir fundaði samráðshópur forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika og viðbúnað 4. september 2008. Í drögum að fundargerð er haft eftir Baldri Guðlaugssyni að ekki sé unnt að banna bönkunum að stofna útibú erlendis en það verði að finna leið til að gera það óhagstætt fyrir þá að taka þar á móti innlánum og þar með auka skuldbindingar ríkissjóðs. Síðar er haft eftir Bolla Þór Bollasyni, ráðuneytisstjóra forsætisráðuneytis, að Landsbankinn einblíni enn á framhald í innlánasókn sem fjármögnun fyrir bankann. Því næst segir að Jónas Fr. Jónsson hafi staðfest þetta álit Bolla. Sama dag, þ.e. 4. september 2008, birti Fréttablaðið grein eftir Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, utanríkisráðherra, þar sem hún fjallaði m.a. um lausafjárvanda bankanna og sagði hann einkum stafa af skorti á lánsfé á alþjóðlegum mörkuðum. Síðan sagði í greininni: „Bankarnir þurfa sjálfir að halda áfram að afla sér erlends lausafjár og losa um eignir þar sem það er hægt. Þeir þurfa að halda áfram að afla sér innlána á erlendum mörkuðum.“ Á fundi bankaráðs Landsbankans 5. september 2008 var fjallað um úttekt FSA á áhættuþáttum útibús Landsbankans í London. Í bókun um málið kemur fram að Ársæll Hafsteinsson hafi gert grein fyrir málinu og að „flestir þættir [séu] í góðu lagi“. Síðan segir: „Lausafjárstýring, m.a. vegna innlánsreikninga Icesave, er áhyggjuefni FSA en bankinn hefur verið í viðræðum við yfirvöld um fyrirkomulag þeirra reikninga um nokkurt skeið í haust en nú er unnið skv. samkomulagi við FSA frá 29. maí sl. og regluleg skýrslugjöf til FSA er í föstum farvegi.“ Hinn 8. september 2008 ritaði Landsbankinn FSA bréf. Þar setti bankinn tillögur sínar fram ásamt ýmsum lögfræðilegum athugasemdum. Hvað varðar flutning í dótturfélag lagði bankinn til að því markmiði yrði náð í tveimur skrefum. Fyrra skrefinu mætti ljúka fyrir árslok 2008 en ráðgert væri að síðara skrefið yrði tekið í upphafi árs 2009. Hvort skref um sig leiddi til yfirfærslu á u.þ.b. 10% af heildareignum Landsbankans til dótturfélagsins en það taldi Landsbankinn algjört hámark þess sem hægt væri að færa á einu almanaksári vegna skilmála í fjármögnunarsamningum. Þar sem ýmsar áhættur væru fólgnar í þessu lagði bankinn einnig fram viðlagaáætlun ef til þess kæmi að lánardrottnar bankans teldu aðgerðina fara í bága við skilmála í fjármögnunarsamningum hans. Einnig lagði bankinn til að unnið yrði eftir samkomulaginu frá 29. maí 2008 og að skoðað yrði hvernig þá mætti koma til móts við FSA. Loks setti bankinn þann fyrirvara við tillögur sínar að samþykki Fjármálaeftirlitsins fengist og að hægt yrði að afla viðunandi lögfræðiálits sem sýndi fram á að tilflutningur 10% heildareigna á einu almanaksári fæli ekki í sér brot á skilmálum fjármögnunarsamninga bankans. Hinn 10. september 2008 funduðu fulltrúar Landsbankans með FSA í Bretlandi. Í framhaldi af fundinum ritaði FSA Landsbankanum bréf, dags. 17. september 2008, og áréttaði að stofnunin hefði fallist á þá lausn annars vegar að innlán á óbundnum reikningum yrðu lækkuð úr 2,2 milljörðum punda niður í 1 milljarð punda við lok árs 2008 og hins vegar að 5 milljarða punda hámark yrði á innlán í útibúinu. Þessum markmiðum skyldi náð með þremur leiðum:
- Breyta yrði þeirri vaxtastefnu sem fylgt hefði verið þannig að tryggt væri
að vaxtakjör hinna óbundnu Icesave reikninga yrðu ekki á svonefndum skrám yfir bestu kjör (e. „best buy“ tables).
- Öllum auglýsingum á óbundnum innlánum skyldi hætt eins fljótt og kostur
væri.
- Markaðssetja skyldi bundna innlánsreikninga eins fljótt og hægt væri gagnvart
FSA hélt fast við þá ákvörðun sína, sem tilkynnt hafði verið 15. ágúst 2008, að Landsbankanum bæri að auka varasjóð sinn í 20% af óbundnum innlánum. Þá krafðist FSA þess að bankinn byggði einnig upp varasjóð til að standa straum af þeirri útgreiðslu bundinna innlána sem til gæti komið á næstu sex mánuðum. Landsbankanum var síðan veittur tveggja daga frestur til þess að svara því hvort hann gengi að þessum skilyrðum. Þá tilkynnti FSA að stofnunin hefði í hyggju að beita formlegum valdheimildum sínum samkvæmt XIII. kafla FSMA og fyrirskipa bankanum að ráða bót á þessum vandamálum og yrði bankanum sent formlegt bréf þar um síðar. Í sama bréfi er einnig rætt um flutning Icesave reikninga bankans í dótturfélag. Fram kemur að FSA hafi fullan skilning á ástæðum þess að Landsbankinn vilji framkvæma flutninginn í tveimur skrefum þar sem 10% af eignum bankans verði færðar yfir í Heritable Bank í hvort skiptið. Það hafi hins vegar þann ókost í för með sér að á tímabili muni ónógar eignir standa á móti skuldbindingum vegna innlána sem færð hafi verið yfir í Heritable Bank. Við það geti FSA ekki unað, enda engin fordæmi fyrir slíku. Hinn 16. september 2008 fundaði samráðshópur forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika og viðbúnað. Í drögum að fundargerð er haft eftir Jónasi Fr. Jónssyni: „JFJ minnti á að ef Icesave innlánin verða færð yfir í dótturfélag þá yrði innstæðutryggingin viðráðanlegri fyrir stjórnvöld.“ Landsbankinn svaraði fyrrnefndu bréfi FSA með bréfi 19. september 2008. Fram kemur að bankinn undirgangist þau skilyrði sem FSA hafi sett varðandi lausafjárstýringu. Bankinn mótmælir þó skilyrðunum og telur þau afar harkaleg og ósanngjörn í garð bankans. Varðandi flutninginn í dótturfélag ítrekar bankinn það sjónarmið sitt að flutningur 10% heildareigna Landsbankans sé hámark þess sem bankinn sé tilbúinn til að flytja á einu almanaksári. Í bréfinu minnir Landsbankinn enn á ný á þá áhættu að lánardrottnar bankans kunni að líta á aðgerðir hans sem tilraun til að fara í kringum ákvæði í skilmálum fjármögnunarsamninga bankans. Slíkt geti leitt til þess að lánardrottnar teldu samningsákvæði rofin. Sama dag, þ.e. 19. september 2008, ritaði Landsbankinn Fjármálaeftirlitinu bréf þar sem gerð er grein fyrir bréfaskiptum við FSA. Þar er sett fram sú skoðun að eðlilegt sé að samskipti við FSA um lausafjárstýringu fari héðan í frá fram fyrir milligöngu Fjármálaeftirlitsins. Jafnframt er því lýst að svo virðist sem beiðnir og útskýringar Landsbankans séu að engu hafðar af hálfu FSA og að stofnunin virðist reiðubúin að grípa til aðgerða sem sett geti bankann í afar mikla hættu á mjög viðsjárverðum tímum. Þess er óskað að Fjármálaeftirlitið veiti Landsbankanum aðstoð í samskiptum við FSA svo tryggja megi bankanum eðlilegt starfsumhverfi í samræmi við evrópskar og breskar lagareglur. Sama dag, þ.e. 19. september 2008, ritaði Fjármálaeftirlitið Hector Sants, forstjóra FSA, bréf þar sem fram kemur að Fjármálaeftirlitið telji FSA ekki hafa haft við sig nægilega samvinnu um málefni Landsbankans. Telur Fjármálaeftirlitið að ástandið kalli á að FSA ráðfæri sig hér eftir við Fjármálaeftirlitið um hvers kyns tillögur eða ákvarðanir varðandi Landsbankann áður en þær séu sendar bankanum. Jafnframt muni Fjármálaeftirlitið tilkynna Landsbankanum að stofnunin geri ráð fyrir að vera höfð með í ráðum áður en nokkur tillaga verði send FSA af hálfu bankans. FSA brást við bréfi Landsbankans frá 19. september 2008 með bréfi 25. september sama ár. Í því segir að stofnunin telji að útibú bankans uppfylli ekki lausafjárreglur sem sé að finna í lið 1.2.26R í The General Prudential Sourcebook Instrument (GENPRU). Með hliðsjón af þeirri skyldu FSA að hafa eftirlit með lausafjárstöðu útibúsins sé bæði nauðsynlegt og viðeigandi að fara fram á að Landsbankinn bæti úr þessu. Áréttað er að hvorki sé farið fram á að Landsbankinn færi útibú sitt í dótturfélag né að hann hætti rekstri þess. Hins vegar hafi stofnunin verið reiðubúin til þess að skoða tillögu Landsbankans um flutning útibúsins í dótturfélag sem hugsanlega lausn á áhyggjum stofnunarinnar varðandi lausafjárstöðu. Síðan segir að FSA álíti málefni varðandi lausafjárstöðu annars vegar og flutning í dótturfélag hins vegar ótengd, enda sé stofnuninni skylt að viðhafa virkt eftirlit með lausafjárstöðu óháð samkomulagi sem náðst gæti um flutning í dótturfélag. Því næst er tekið fram að FSA áskilji sér hins vegar þann rétt að endurskoða mat á lausafjárstöðu ef seinkun verði á flutningi í dótturfélag. Fram kemur að eftir að hafa leitað lögfræðiálits á valdheimildum sínum sem eftirlitsstofnun gistiríkis (e. host state) samkvæmt tilskipun 2006/48/EB um stofnun og rekstur lánastofnana sé FSA þess fullviss að kröfur stofnunarinnar séu réttmætar. Þeim skilningi Landsbankans sé hafnað að kröfur FSA séu ekki raunverulegar lausafjárkröfur. Síðan segir að á grundvelli 1. mgr. 30. gr. framangreindrar tilskipunar og 3. mgr. 199. gr. FSMA krefjist stofnunin þess nú að Landsbankinn láti af viðvarandi broti á þeirri lausafjárreglu sem fram komi í lið 1.2.26R í GENPRU. Ein helsta röksemdin sem FSA nefnir í þessu samhengi er það mat stofnunarinnar að veruleg hætta sé á því að Landsbankinn verði fyrir lausafjárálagi sem verði umfram það lausafé sem tiltækt sé útibúinu og því geti komið til greiðslufalls hjá því. FSA segir að við mat á þessu atriði hafi verið litið til þeirrar hættu sem steðji að íslenskum efnahag, íslenskum bönkum, stofnunum sem stunda almenna innlánastarfsemi í Bretlandi og fjölmiðlaumfjöllun. Á hverri stundu geti átt sér stað áhlaup á Landsbankann. Til þess að bæta úr stöðu mála telji FSA nauðsynlegt að Landsbankinn grípi til eftirfarandi aðgerða: a. Vaxtakjör verði endurskoðuð með eftirfarandi hætti:
- Innlán á óbundnum Icesave reikningum verði takmörkuð við 1 milljarð
punda fyrir árslok 2008.
- Kjör á óbundnum innlánsreikningum verði lækkuð þannig að reikningarnir
verði samstundis fjarlægðir af skrám yfir bestu vaxtakjör.
- Vaxtakjörum á bundnum innlánsreikningum verði ekki breytt án samráðs
við FSA. b. Allri markaðssetningu óbundinna Icesave reikninga verði hætt fyrir 10. október sama ár. c. Varasjóður bankans (eða tiltekin verðbréf sem uppfylla kröfur Seðlabanka Bretlands) verði aukinn í 20% af óbundnum innlánum. Fyrir 17. október sama ár þurfi síðan að berast áætlun Landsbankans um það við hvaða aðstæður varasjóðnum verði beitt og tímaáætlun um hvernig varasjóðurinn verði aftur aukinn eftir slíka beitingu. d. Fyrir 17. október sama ár þurfi að afhenda áætlun um hvernig tryggja eigi uppbyggingu varasjóðs til þess að mæta útgjöldum vegna heildsöluinnlána sem séu á gjalddaga fram til loka fyrri árshelmings 2009. e. Heildarinnlánum verði ávallt haldið undir 5 milljörðum punda. Að morgni 29. september 2008 var tilkynnt opinberlega að íslenska ríkið og stærstu eigendur Glitnis banka hf. hefðu komist að samkomulagi um að ríkið myndi leggja bankanum til hlutafjárframlag að jafnvirði 600 milljóna evra vegna þröngrar lausafjárstöðu hans og einstaklega erfiðra aðstæðna á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Þar með yrði ríkið eigandi 75% hlutafjár bankans.58 Nánar er fjallað um aðdraganda þessarar ákvörðunar og afleiðingar hennar í kafla 20.2. Hinn 30. september 2008 fundaði starfshópur Seðlabanka Íslands um viðbrögð við lausafjárvanda. Í fundargerð segir að stór hluti innlána Icesave hafi farið út síðustu nótt. Daginn eftir, þ.e. 1. október 2008, sendi lögmaður hjá Allen & Overy forstjóra Heritable Bank, Mark Sismey-Durrant, tölvubréf þar sem farið er yfir þær leiðir sem komi til greina við flutning Icesave reikninga Landsbankans yfir til Heritable Bank. Lögmaðurinn vísar til fyrri álitsgerðar lögmannsstofunnar frá 22. febrúar sama ár en víkur síðan nánar að atriðum sem hann telur að vekja megi athygli FSA á:
- Flutningur fyrir atbeina dómstóls samkvæmt ákvæðum VII. kafla FSMA
myndi taka nokkurn tíma.
- Flutning á grundvelli ætlaðs samþykkis (e. implied consent) innstæðueigenda
telur lögmaðurinn bæði einfalda og gagnsæja leið. Hann telur hins vegar að FSA muni verða tortryggið gagnvart þessari leið vegna þess að hún sé lögfræðilega hæpin (e. legally imperfect). Þó álítur hann að þessi leið geti gengið.
- Þar sem leið nr. 1 sé einfaldlega óhagkvæm og FSA verði líklega mótfallið
leið nr. 2 hvetur lögmaðurinn til þess að kannað verði hvort hægt sé að sannfæra FSA um að þrýsta á breska fjármálaráðuneytið að beita neyðarheimild bankalöggjafarinnar frá 2008 (Banking (Special Provisions) Act 2008). Hann bendir á að fjármálaráðuneytið hafi síðast beitt þessu ákvæði við flutning innstæðna hjá Bradford & Bingley. Síðan segir í bréfinu að þessari heimild megi einungis beita þegar slíkt er nauðsynlegt í því skyni að varðveita stöðugleika á fjármálamörkuðum. Segist lögmaðurinn álíta að í ljósi þeirra áhyggna sem FSA hafi af Icesave og þess hvaða fjárhæðir sé um að ræða yrði líklega ekki talinn leika vafi á því að heimilt væri að beita ákvæðinu. Þetta sé langeinfaldasta lausnin. Hins vegar segist hann velta því fyrir sér hvort slík aðgerð geti haft í för með sér neikvæð skilaboð gagnvart markaðnum, þ.e. um leið og markaðurinn frétti af aðkomu fjármálaráðuneytisins muni menn leggja það út á versta veg. Hins vegar telur hann að flutningur á grundvelli ætlaðs samþykkis geti gert bankanum kleift að „koma réttum skilaboðum á framfæri í bréfi bankans til innstæðueigenda“. Í þessu samhengi má benda á að í tilefni af umræðum um hugsanlega flýtimeðferð við flutning Icesave reikninga Landsbankans yfir í dótturfélag beindi rannsóknarnefnd Alþingis nokkrum spurningum til FSA með bréfi 11. júní 2009. Michael Ainley, starfsmaður FSA, svaraði erindinu með bréfi 3. júlí 2009. Þar kemur fram að beiting Banking (Special Provisions) Act 2008 hafi ekki komið til greina. Ástæðan sé sú að þessari heimild megi einungis beita til að flytja eignir og skuldbindingar viðurkenndrar breskrar innlánastofnunar (e. authorised UK.deposit-taker). Til að falla undir þá skilgreiningu þurfi aðilinn að teljast breskur lögaðili (e. UK.undertaking). FSA virðist því álíta að leiðin sem sett er fram í 3. tölulið í tölvubréfi lögmannsins hér að framan gangi ekki upp þar sem Icesave innlánsreikningarnir voru í útibúi íslensks lögaðila en ekki bresku dótturfélagi. Rétt er að vekja athygli á ummælum FSA um leið þá sem lögmaðurinn setur fram í 2. tölulið tölvubréfs síns, þ.e. leið ætlaðs samþykkis. Í bréfi FSA frá 3. júlí 2009 segir að leið ætlaðs samþykkis sé líklega vandkvæðum bundin. Til dæmis kunni á tilteknu tímabili að vera óljóst hvaða innstæðueigendur hafi flust frá einum lögaðila til annars. Slíkt myndi leiða til óljósrar réttarstöðu á meðan á breytingum stæði. Lengd tímabilsins fari eftir atvikum en ljóst sé að um nokkurn tíma gæti verið að ræða. Þar að auki kunni flutningur á grundvelli ætlaðs samþykkis að vekja upp spurningar um sanngjarna meðferð gagnvart innstæðueigendum.
